سخنرانی رئیسجمهور در سازمان ملل | بررسی بازتاب جهانی در رسانه های مطرح
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز اول مهر ۱۴۰۵، برابر با ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، پاسخ تهدیدهای دونالد ترامپ را با دفاع از مردم ایران و رد تسلیم داد. او تصاویر رهبر معظم شهید و کودکان شهید میناب را مقابل حاضران گرفت، اتهام تروریسم علیه ایران را به چالش کشید و در کنار تأکید بر آمادگی برای گفتوگو، پذیرش زبان زور را رد کرد. این سخنرانی خیلی زود موضوع گزارش رسانههایی از آمریکا و اروپا تا چین، روسیه و کشورهای منطقه شد. برای ارزیابی بازتاب آن، باید به همین گزارشها مراجعه کرد؛ به اینکه چه جملههایی تیتر شدند، چه تصاویری در روایتها ماندند و مخالفان ایران چگونه پاسخ دادند.[۱، ۲]
قرار نیست فقط به تعداد بازخورد ها اشاره بشود. هر رسانه از میان جملههای یک سخنرانی، بخشهایی را برای مخاطب خود انتخاب میکند. همین انتخاب نشان میدهد کدام پیام توانسته از پشت تریبون عبور کند و وارد خبر شود. در گزارشهای بررسیشده، دو مضمون بارها کنار هم قرار گرفتهاند: ایران تسلیم فشار نمیشود و راه مذاکره را هم نمیبندد. این همنشینی برای فهم پاسخ پزشکیان تعیینکننده است. کشوری که تهدید شده، حق دارد از خود دفاع کند و همزمان خواهان پایان جنگ باشد. هیچ تناقضی میان این دو وجود ندارد؛ تناقض را باید در ادعای صلحطلبی کسی جستوجو کرد که شرط گفتوگو را پذیرفتن تهدید قرار میدهد.
البته انتشار سخنرانی رئیسجمهور در سازمان ملل با تأیید همه محتوای آن یکسان نیست. رسانههای خارجی برای حمایت از دولت ایران مأموریت نگرفتهاند و برخی از همین گزارشها انتقادهای تندی نیز دارند. ارزش شواهد موجود دقیقاً در همین است. حتی در گزارشهایی که با سیاست ایران همراه نیستند، پاسخ به زورگویی و امتناع از تسلیم، جای خودش را پیدا کرده است. قرار نیست ادعا کنیم که تمام جهان حمایت یکپارچه از ایران داشته اند. خیلی واضح است که همه منافع خود را به مقابله با ظالم ترجیح میهند هدف آن است که نشان دهیم سخنرانی با چه مضمونهایی از در جهان نشر پیدا کرده حتی با وجود سلطه رسانه ای غرب استکبار گر.
پدیدآورنده: علیرضا مرادی
تیتر های اصلی رسانه های رسمی غربی
قبل از شروع میتواند فیلم اصلی تمام سخنرانی را مشاهده بفرمایید.
رویترز در گزارشی که نسخه انگلیسی آن در نشریه ایتالیایی (اینترناسیوناله) بازنشر شد، اتهام روحیه زورگویی به ترامپ و تعهد پزشکیان به تسلیمنشدن را در عنوان قرار داد. در ابتدای گزارش نیز امتناع ایران از تسلیم در جنگ و آمادگی برای دیپلماسی کنار هم آمده است. این خبرگزاری به نمایش تصاویر دانشآموزان هم پرداخت. در نتیجه، مخاطب با سه جزء اصلی روبهرو میشد.
تهدید آمریکا، پاسخ ایران و یادآوری قربانیان غیرنظامی. این انتخاب خبری نشان میهد که، پاسخ رئیسجمهور یک اعتراض تشریفاتی در جهان برداشت نشده و همه جهانیان حتی شبکه های رسمی غربی بر جنایت آمریکایی و حامیان آن تا جایی که میتوانند و محدودیت های آنان اجازه میدهد اشاره کردهاند و این خود یک نشانه از تخریب چهره ظالم است.[۲]
آسوشیتدپرس نیز سخنرانی را با واژه انگلیسی (defiant) توصیف کرد؛ واژهای که در این بافت، سرسختی و نپذیرفتن فشار را میرساند. عنوان گزارش، رویارویی پزشکیان با ترامپ و تأکید او بر ادامه مقاومت را برجسته میکرد. بنابراین، خواننده این خبرگزاری آمریکایی هم در نخستین برخورد با خبر، با تصویری از عقبنشینی ایران مواجه نمیشد.[۳]
وقتی از رئیسجمهور یک کشور تحت حمله فقط انتظار توضیح درباره خواستههای طرف مهاجم داشته باشند، آن کشور از ابتدا در جایگاه متهم مینشیند. او باید توضیح دهد چرا هنوز امتیاز نداده، چرا مقاومت میکند و چرا شروط طرف مقابل را نمیپذیرد.
در واقع، پاسخ رئیسجمهور باعث شد حتی برخی رسانههای غربی نیز از جایگاه صرفاً اتهامزنی فاصله بگیرند و به دنبال یافتن دلیل و منطق مقاومت ایران باشند. برای آنان نیز تا حدودی روشن شده است که همین ایستادگی، ایران را به یک ابرقدرت در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه تبدیل کرده است؛ بهگونهای که قدرت نظامی آمریکا دیگر بهتنهایی نمیتواند هر مطالبه سیاسی را طبیعی و قابل پذیرش جلوه دهد. از این پس، طرف مقابل نیز باید درباره منطق و مسئولیت سخنان خود پاسخ دهد؛ حتی ترامپی که از نابودی سخن میگوید، ناگزیر است درباره مبنای چنین ادعاهایی توضیح ارائه کند.
یورونیوز همین نوع برداشت را داشته. پزشکیان گفت ایران زیر بار زورگویی نمیرود، اما مذاکره خواهد کرد. گزارش این شبکه در عین بازتاب مواضع تهران، ادعای مصونماندن غیرنظامیان از اقدامات ایران را نیز به چالش کشید. این رسانه کاملا منتقد ایران و همراه با سیاست های جنایتکارنه آمریکاست، پس با یک متن ستایشآمیز روبهرو نیستیم. با وجود این فاصله انتقادی، عنوان همچنان بر رد اجبار و امکان گفتوگو استوار است. این نمونه نشان میدهد میتوان با بخشهایی از سیاست ایران اختلاف داشت و در گزارش سخنرانی، زیاده خواهی و استکبار آمریکایی را هم ثبت کرد.[۴]
آنچه در بازتابهای جهانی این سخنرانی، حتی در برخی شبکههای مخالف ایران نیز قابل مشاهده بود، این بود که ایران در در جایگاه یک کشور منفعل قرار ندارد و به عنوان یک قدرت جهانی ظاهر شده است، که همزمان امکان گفتوگو را مطرح میکند و در برابر تهدید نیز موضع قدرت دارد. پیام ایران در این سخنرانی رئیسجمهور کاملتر دیده میشود.
گفتوگو برای رسیدن به توافق معنا دارد؛ اما اگر نتیجه از پیش با تهدید و فشار تعیین شده باشد، نامگذاری آن به مذاکره، ماهیت رابطه را تغییر نمیدهد. این همان نقطهای بود که باعث شد حتی مخالفان نیز ناگزیر به بازتاب بخشی از منطق این موضع شوند؛ چرا که تصویر ارائهشده، صرفاً تصویر یک طرف تحت فشار نبود، و تصویر بازیگری بود که خود را صاحب انتخاب و قدرت تصمیمگیری نشان میدهد.
این، همان دستاورد قابل مشاهده سخنرانی در عرصه جهانی است. واشینگتن میتواند خواستههایش را تکرار کند، اما تکرار خواسته، حقانیت ایجاد نمیکند. مخاطبی که پاسخ ایران را نیز میخواند، با طرفی مواجه میشود که برای مخالفت خود دلیل میآورد و میان پایان جنگ و واگذاری استقلال تفاوت میگذارد.
البته باید توجه کرد که رئیسجمهور محترم با وجود موضع های عالی ای که در سخنرانی داشته اند اما متاسفانه در روزهای بعدی در مصاحبه های خبری برخی موضع گیری های ضعف گونه داشته اند که با منتقدانی زیادی مواجه شده اند.
از کنار قالب تقابل دو رئیسجمهور نیز نباید بیتفاوت گذشت. بخشهایی از پوشش خبری، طبیعتاً بر پاسخ پزشکیان به ترامپ متمرکز شدهاند. اهمیت پاسخ ایران در خطاب به یک فرد متوهم نیست. موضوع، حق کشوری است که رئیسجمهورش باید در برابر تهدید از آن دفاع کند.
تصاویر کودکان میناب و رهبر شهید، پاسخ روشن به یک اتهام
پزشکیان با نشاندادن تصاویر کودکان شهید میناب و رهبر شهید، یک پاسخ کامل به اتهام تروریسم داد. او از کشوری سخن میگفت که کودکانش در مدرسه کشته شدهاند و رهبرش هدف ترور قرار گرفته است. در چنین شرایطی، رئیسجمهور آمریکا ایران را متهم میکند و انتظار دارد درباره حمله به همین مردم توضیحی ندهد. پزشکیان این ترتیب را نپذیرفت. او به جای آنکه فقط به اتهامهای ترامپ جواب بدهد، از مسئولیت آمریکا و اسرائیل در قبال حملاتشان پرسید. [۱]
تصاویر کودکان برای درک این پاسخ بسیار انتخاب خوبی بود. وقتی خبر جنگ فقط با نام دولتها، نوع موشکها و میزان خسارت بیان شود، ممکن است مخاطب فراموش کند که این حملات چه بر سر مردم آوردهاند. اما وقتی عکس دانشآموزان را میبیند، موضوع روشنتر میشود: کودکانی که باید در کلاس درس مینشستند، دیگر زنده نیستند و خانوادههایی فرزندانشان را از دست دادهاند. برای محکومکردن چنین جنایتی، لازم نیست کسی متخصص سیاست خارجی باشد. کافی است همان حقی را که برای فرزند خودش قائل است، برای کودک ایرانی هم قائل باشد.
نمایش تصویر رهبر شهید هم در ادامه همین پاسخ بسیار کار ارزشمندی بود. پزشکیان به حاضران یادآوری کرد که ایران از ترور و حمله سخن میگوید چون خود با آن روبهرو شده است. بنابراین، نمیتوان اتهام تروریسم را علیه ایران تکرار کرد و همزمان درباره ترور رهبر آن و کشتهشدن مردمش سکوت کرد. این کار، طرف آمریکایی را با پرسشی روبهرو میکرد که با چه معیاری اقدامات خود را توجیه میکنید و قربانی همان اقدامات را متهم میدانید؟
رویترز نیز در گزارش خود، نشاندادن تصاویر دانشآموزان را بازتاب داد و آن را در کنار اتهام پزشکیان به آمریکا درباره کشتن غیرنظامیان آورد.[۲] اهمیت این بازتاب در همین است که مخاطب خارجی، همراه با خبر پاسخ تند رئیسجمهور ایران، دلیل اعتراض او را هم میدید. سخنرانی تبدیل به دعوای لفظی دو رئیسجمهور نشد؛ موضوع کودکانی که قربانی حمله شدهاند نیز در خبر حضور داشت.
درباره حمله به مدرسه میناب، شواهدی خارج از گزارشهای ایرانی هم وجود دارد. رسانه آمریکایی (استارز اند استرایپس) در ۱۸ سپتامبر، پیش از این سخنرانی، یافتههای هیئت حقیقتیاب سازمان ملل را گزارش کرده بود. به نوشته این رسانه، هیئت برای انتساب حمله به آمریکا و جنایت جنگی دانستن آن، دلایل معقول یافته و مدرکی از استفاده نظامی از مدرسه پیدا نکرده بود. این یافتهها نشان میدهد موضوع به اتهام دولت ایران محدود نمیشود. همان گزارش میگفت نتیجه کامل تحقیق پنتاگون هنوز منتشر نشده است و البته قطعا پنتاگون معیار خوبی برای صداقت نیست.[۵]
برای ما، کودکان میناب و دیگر هموطنان شهیدمان موضوع یک رقابت خبری نیستند. حتی اگر هیچ رسانه خارجی هم تصویرشان را منتشر نمیکرد، مسئولیت پیگیری جنایت با توجه به دستور رهبری حال حاضر پابرجا بود. اهمیت اقدام پزشکیان در این بود که یاد آنان و مطالبه پاسخگویی را در برابر نمایندگان کشورها مطرح کرد. او از فرصتی که در اختیار داشت استفاده کرد تا درباره مردم ایران فقط از زبان کسانی صحبت نشود که به این کشور حمله کردهاند.
رسانههای چین و روسیه چه چیزی را برجسته کردند؟
شینهوا در گزارش چینی خود، تأکید پزشکیان بر زانو نزدن و تسلیمنشدن را در عنوان قرار داد. در متن گزارش هم سخنان او درباره صلح، فناوری هستهای و نقش کشورهای منطقه در حل اختلافها آمده بود.[۶] بنابراین، مخاطب این خبرگزاری با تصویری از ایران مواجه میشد که بر موضع خود ایستاده است و در عین حال، برای حل اختلافها پیشنهاد دارد.
تلویزیون مرکزی چین نیز در گزارشی که در سینا بازنشر شد، آمادگی ایران برای مذاکره و همکاری را همراه با رد تهدید مطرح کرد. این انتخاب، معنای موضع ایران را ساده و روشن منتقل میکرد. ایران با گفتوگو مخالفت ندارد؛ و همانطور که رهبری معظم فرمودند گاهی ممکن است صحنه نبرد مذاکره باشد، و با تحمیل خواستهها از راه تهدید مخالف است. این دو را نمیتوان یکی گرفت. کسی که میگوید حاضر به مذاکرهام، نگفته است حاضر به پذیرفتن هر شرطی هستم.
تفاوت تأکید این دو رسانه هم قابل توجه است. شینهوا بیشتر بر قاطعیت پاسخ تکیه داشت و تلویزیون مرکزی چین، آمادگی برای همکاری را در کنار آن قرار میداد. حاصل هر دو گزارش، بازتاب همان موضعی بود که پزشکیان بیان کرده بود. ایران برای رسیدن به توافق گفتوگو میکند، اما قرار نیست زیر فشار از حق تصمیمگیری درباره آینده خود صرفنظر کند.
گزارش تلویزیون مرکزی چین، انتقاد پزشکیان از برخورد دوگانه با ایران، اسرائیل و فلسطین را هم نقل کرد.[۷] این بخش از سخنان او، پرسشی روشن درباره رفتار قدرتهای غربی داشت. اگر قانون بینالمللی معیار است، چرا باید برای ایران الزامآور باشد و هنگام بررسی اقدامات اسرائیل نادیده گرفته شود؟ نمیشود از یک کشور درباره همه اقداماتش توضیح خواست و برای متحد خود، هر بار توجیه تازهای پیدا کرد. ایران در اعتراض به این رفتار، خواهان آن است که قانون درباره همه اجرا شود.
بحث بر سر مذاکره نیز به همین اندازه روشن است. مذاکره زمانی معنا دارد که هر دو طرف بتوانند نظر بدهند، مخالفت کنند و درباره شرایط توافق تصمیم بگیرند. اگر یک طرف فقط حق داشته باشد خواستههای طرف دیگر را بپذیرد، دیگر چه چیزی برای مذاکره باقی میماند؟ تهدید به حمله یا نابودی، اختلاف را حل نمیکند. فقط نشان میدهد طرف تهدیدکننده میخواهد نتیجه را پیش از شروع گفتوگو تعیین کند.
در منابع روسی نیز همین همراهی گفتوگو و رد فشار دیده میشد. اینترفاکس در گزارش خود، آمادگی پزشکیان برای تعامل با آمریکا و نپذیرفتن فشار را کنار هم آورد. این خبرگزاری، توضیحات او درباره استفاده غیرنظامی از فناوری هستهای و پیامدهای تحریم را نیز منتشر کرد. [۸] بنابراین، گزارش به نقل چند جمله تند محدود نمانده بود؛ مخاطب میتوانست بخواند که ایران درباره چه موضوعاتی اختلاف دارد و چرا از موضع خود دفاع میکند.
اینترفاکس، سخنان پزشکیان درباره کاربرد فناوری هستهای در برق، کشاورزی و سلامت و فشار تحریمها بر مردم کمدرآمد را هم نقل کرد. [۸] این جزئیات کمک میکند بحث از زندگی مردم جدا نشود. وقتی درباره کنارگذاشتن یک توانایی یا ادامه تحریمها تصمیم گرفته میشود، نتیجه آن فقط به دولتها مربوط نیست. مردم هم هزینه میپردازند. نمیتوان از آنها خواست این هزینه را بپذیرند و در همان حال، اعتراضشان را نشانه مخالفت با صلح دانست.
روزنامه ودوموستی نیز آمادگی برای مذاکره و رد زبان زور را در عنوان خود قرار داد. خبر تاس، در نسخه منتشرشده در رامبلر، بر مخالفتنداشتن ایران با گفتوگو برای صلح تأکید داشت. [۹، ۱۰] در این گزارشها، ایران هم بر مقاومت اصرار دارد و هم راه حل اختلاف را باز میگذارد. این همان نکتهای است که تصویر ایرانِ خواهان ادامه جنگ به هر قیمت را زیر سؤال میبرد.
مدوزا نیز در گزارش انگلیسی خود درباره پنج سخنرانی برجسته مجمع عمومی، نطق پزشکیان را انتخاب کرد.[۱۱] این انتخاب نشان میدهد سخنرانی از نظر آن تحریریه ارزش توجه داشته است. در نتیجه، بازتاب آن به رسانههایی که انتظار میرود با مواضع تهران همراهتر باشند، محدود نمانده بود.
کنار هم گذاشتن این گزارشها نشان میدهد پیام ایران در رسانههای مختلف شنیده شده، هرچند تأکید همه آنها یکسان نبوده است. یکی تسلیمنشدن را برجسته کرده، دیگری مذاکره را و رسانهای دیگر به دلایل اختلاف پرداخته است. در مجموع، خواننده با کشوری روبهرو میشود که از موضع خود دفاع میکند و آمادگی برای گفتوگو را هم نشانه ضعف نمیداند. ابر قدرتی ایران در تمام رسانه های جهانی از شرق و غرب بعد از مقاومت ایرانیان زبان زد شده است.
بازتاب در رسانههای منطقه
خبرگزاری آنادولو نیز سخنان پزشکیان درباره سر فرود نیاوردن را در عنوان آورد و در کنار آن، آمادگی برای مذاکره و رد زبان زور را مطرح کرد. گزارش به موضوع هستهای و حل اختلافها هم پرداخته بود.[۱۲] برای مخاطب این رسانه نیز پیام روشن بود. ایران حاضر است درباره اختلافها صحبت کند، اما تهدید را دلیل کافی برای پذیرفتن خواستههای آمریکا نمیداند.
العربی در گزارش عربی خود، سخنان پزشکیان درباره قربانی تروریسم بودن ایران را در کنار تسلیمنشدن و باور به دیپلماسی قرار داد. این رسانه به موضوع هرمز و پرونده هستهای نیز پرداخت.[۱۳] چنین گزارشی به مخاطب نشان میداد که سخنرانی درباره اختلافهایی است که بر امنیت و زندگی مردم منطقه اثر میگذارند و باید برای آنها راهحل پیدا کرد.
تفاوت این دو گزارش هم روشن است. آنادولو بیشتر بر ایستادگی در برابر فشار تأکید کرده و العربی، پاسخ ایران به اتهام تروریسم را جلو آورده است. یکی نشان میدهد ایران چه چیزی را نمیپذیرد و دیگری توضیح میدهد چرا ایران، خود را در جایگاه معترض به ترور و خشونت میبیند. این دو بخش، یکدیگر را کامل میکنند، ایران هم به اتهامها پاسخ میدهد و هم اعلام میکند قرار نیست با همین اتهامها به تسلیم وادار شود.
برای مردم منطقه، این بحث فقط درباره ایران نیست. اگر تهدید نظامی برای تحمیل خواستههای سیاسی پذیرفته شود، امنیت هر کشوری میتواند به رضایت قدرتهای بزرگ وابسته شود. در چنین وضعی، حقوق کشورها تا زمانی محترم خواهد بود که با خواستههای آن قدرتها تعارض نداشته باشد. دفاع از حق ایران برای تصمیمگیری مستقل، یک معنای منطقه ای دارد و طبق گفته رهبری شهید اگر جنگ بشود جنگ منطقه ای خواهد بود.
البته هیچ کشوری نمیتواند امنیت خودش را با نادیدهگرفتن امنیت دیگران توجیه کند. این اصل درباره همه دولتهای منطقه و قدرتهای خارجی صدق میکند. مردم ایران هم همان حقی را دارند که دیگر مردم دارند. باید بتوانند بدون تهدید به حمله زندگی کنند. نمیشود امنیت متحدان آمریکا را حقی قطعی دانست و امنیت ایرانیان را به قبول شروط واشینگتن وابسته کرد.
همچنین برای محکومکردن حمله به یک مدرسه، لازم نیست مخاطب عرب یا ترک با همه سیاستهای ایران موافق باشد. میتوان به سیاست یک کشور نقد داشت و کشتن مردم آن را هم محکوم کرد. اختلاف سیاسی، حق زندگی را از کسی نمیگیرد. دفاع از کودکان میناب از همین جهت نیازمند یادآوری هر روزه است، هر خانوادهای میتواند بفهمد از دست دادن فرزند چه معنایی دارد، حتی اگر نگاهش به سیاست با نگاه ما متفاوت باشد.
پاسخ مخالفان؛ چه چیزی بیجواب ماند؟
خیلی جالب است که در رسانه های آمریکایی سوگیری خاصی برای انتقال اطلاعات وجود داشته و حتی نگذاشته اند خبر کودکان میناب دوباره به واسطه سخنرانی اقای پزشکیان دوباره بازنشر شود، در رسانههای آمریکایی، واکنش مقامهای مخالف ایران نیز منتشر شد. شبکه پیبیاس، پاسخ پزشکیان به تهدید نابودی ایران و خروج نماینده آمریکا از سالن را گزارش کرد. این شبکه همچنین سخنان مارکو روبیو را آورد که با اشاره به سرکوب داخلی و حمایت ایران از گروههای منطقهای، صلاحیت تهران برای صحبت درباره حقوق بشر را زیر سؤال میبرد.[۱۴]
اما این پاسخ، مسئولیت آمریکا را روشن نمیکند. اگر روبیو به عملکرد حکومت ایران انتقاد دارد، میتواند درباره همان موضوع استدلال کند. این انتقاد، جواب پرسش درباره حمله به مدرسه نیست. آیا کودک ایرانی باید تا زمان حل اختلاف دولتها از حق زندگی محروم بماند؟ یا برای محکومکردن مرگ او، ابتدا باید درباره همه سیاستهای کشورش توافق شود؟ چنین شرطی برای دفاع از جان انسانها قابل قبول نیست.
جروزالمپست هم در کنار گزارش سخنرانی، پاسخ دنی دانون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل، را منتشر کرد. او با اشاره به نقش منطقهای ایران و اتهامهای دروغین مربوط به سرکوب داخلی، صلاحیت اخلاقی تهران را رد میکرد. [۱۵] اینجا نیز همان شیوه پاسخ دیده میشود. وقتی بحث به اقدامات آمریکا و اسرائیل میرسد، موضوع به پروندههای دیگر ایران کشیده میشود. اما حتی اگر کسی همه انتقادهای دانون را بپذیرد، هنوز پرسش درباره مسئولیت حمله به غیرنظامیان باقی است.
آمریکا و اسرائیل نمیتوانند با فهرستکردن اتهامهایشان علیه تهران، از توضیح درباره رفتار خود بینیاز شوند. هر دولتی که مدعی رعایت حقوق بشر است، باید درباره قربانیان اقدامات خودش هم پاسخ بدهد. اگر معیار فقط درباره مخالفان اجرا شود، دیگر نمیتوان آن را معیاری عمومی دانست.
خروج نماینده آمریکا از سالن نیز پاسخی به اعتراض ایران نبود. نماینده کشوری که رئیسجمهورش ایران را تهدید کرده بود، میتوانست بماند، پاسخ را بشنود و سپس موضع خود را توضیح دهد. ترک جلسه، هیچ توضیحی درباره کودکان کشتهشده یا اتهامهای مطرحشده ارائه نمیکند. از این رفتار بهتنهایی نمیتوان شکست سیاسی آمریکا را نتیجه گرفت، اما میتوان پرسید چرا طرفی که از دیگران پاسخ میخواهد، حاضر به شنیدن پاسخ آنها نیست. [۱۴]
این واکنشها از آن جهت مهماند که نشان میدهند بررسی بازتاب جهانی، فقط به خبرهای مثبت محدود نیست. مخالفتها هم بخشی از همین بازتاباند. با خواندن آنها میتوان دید که بحث بر سر چه موضوعاتی ادامه یافته و چه پرسشهایی همچنان بیپاسخ مانده است. و البته این بخش از تحلیل ها که هیچ بازخوردی به کودکان شهیدمان ندادند همان سانسور خبری ای است که ما مدت ها در شبکه های مختلف مانند ایراناینترنشنال میبینیم!
این بازتاب چه دستاوردی داشت؟
دستاورد روشن سخنرانی این بود که پاسخ ایران در رسانههایی با گرایشها و مخاطبان متفاوت منتشر شد. در بسیاری از گزارشهای بررسیشده، ایران کشوری معرفی شده که تهدید را نپذیرفته و در عین حال، آماده گفتوگوست. این یعنی حتی در تمام رسانه های جهانی ایران آنقدر با مقاومت مردمش قدرتمند شده است که خود حق ویژه ای برای دفاع و مذاکرات دارد، آنچه در گزارشها دیده میشود، همین است که قاطعیت ایران و مخالفتش با تسلیم، بخش مهمی از خبر بوده است.
واقعا این سخنرانی جای تقدیر دارد. وقتی فقط خواستههای آمریکا نقل شود، ممکن است مخاطب تصور کند اختلاف با پذیرفتن همان خواستهها تمام میشود و ایران بیدلیل مقاومت میکند. انتشار پاسخ ایران، امکان شنیدن دلیل این مقاومت را فراهم میکند. مخاطب میبیند که موضوع، حق تصمیمگیری، امنیت مردم و شرایط یک توافق است. در این صورت، مذاکرهنکردن زیر تهدید با مخالفت با هر نوع توافق یکی گرفته نمیشود.
البته بازتاب رسانهای، خودبهخود به تغییر سیاست دولتها منجر نمیشود. برای اینکه بگوییم افکار عمومی تغییر کرده، به اطلاعاتی فراتر از چند گزارش نیاز داریم. برای اینکه از عقبنشینی آمریکا سخن بگوییم، باید تغییری در تصمیمها و رفتار آن ببینیم. اهمیت سخنرانی را باید بر اساس همان چیزی سنجید که اتفاق افتاده است. ایران توانسته موضع خود را بیان کند و این موضع در مجموعهای متنوع از رسانهها بازتاب یافته است.
رویترز در گزارش جداگانهای درباره تماسهای دیپلماتیک همان مقطع، از باقیماندن فاصله میان مواضع ایران و آمریکا خبر داد.[۱۶] بنابراین، سخنرانی اختلافها را تمام نکرده بود. کار سخنرانی این بود که موضع ایران را روشن کند؛ رسیدن به توافق، به مذاکره و تصمیمهای بعدی نیاز دارد. این دو را نباید با هم اشتباه گرفت، همانطور که ادامه اختلاف نیز به معنای بیاهمیتبودن انتقال پیام ایران نیست.
موضع آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپایی، پس از دیدار با پزشکیان نیز همین ادامه اختلاف و گفتوگو را نشان میداد. او بر راهحل دیپلماتیک تأکید کرد و همزمان، خواستههای اروپا درباره حملات به همسایگان، کشتیرانی در هرمز و همکاری با آژانس را مطرح کرد. [۱۷] البته اروپا تابع همان رئیس ظالم خودش است و طبیعتا وقتی توصیه میکند که تنگه هرمز باز شود یعنی همچنان جنایات آمریکا را جنایت نمیبیند.
در این سخنرانی، دفاع از مردم ایران، استقلال کشور و نپذیرفتن تهدید، یک قاطعیت عالی بود. ایران قرار نیست برای اثبات علاقهاش به صلح، از حق اعتراض به حمله صرفنظر کند. همانطور که آمادگی برای مذاکره هم نباید به معنای فراموشکردن قربانیان یا پذیرفتن هر مطالبهای تعبیر شود.
مردم ایران هم امنیت میخواهند و هم پایان جنگ را. کسی که از ایستادگی آنها دفاع میکند، باید رنج و هزینهای را که تحمل میکنند جدی بگیرد. مقاومت برای این است که کشور و زندگی مردم در اختیار خواستههای مهاجم قرار نگیرد. تلاش برای پایان جنگ نیز برای حفظ همین زندگی است. از این نظر، دفاع از استقلال و تلاش برای توافق، میتوانند در کنار یکدیگر باشند؛ به شرط آنکه توافق بر اساس حقوق و رضایت دو طرف شکل بگیرد. همانچیزی که هیچ جوره از آمریکا انتظار نمیرود.
پس از سخنرانی، پیگیری موضوع قربانیان اهمیت دارد. خانوادهها باید بدانند تحقیق درباره حمله به کجا رسیده، چه اسنادی منتشر شده و مسئولیتها چگونه دنبال میشود. رسانههای ایرانی هم باید این اطلاعات را به زبان روشن در اختیار مخاطبان خارجی بگذارند. نمایش تصاویر کودکان در سازمان ملل فرصت مهمی بود، اما مطالبه خانوادهها با پایان اجلاس تمام نمیشود. و باید همچنان به فرمایش رهبری این اقدام به صورت بین المللی انجام گیرد.
در داخل ایران، کیهان با عنوان (آقای پزشکیان دست مریزاد) از این موضع استقبال کرد. تسنیم نیز سخنرانی را نمایش ایستادگی یک ملت دانست و در جماران هم یادداشتی، صراحت سخنان و انتقال پیام را مثبت ارزیابی کرد. [۱۸، ۱۹، ۲۰] با این حال، برای بررسی بازتاب خارجی باید به خود گزارشهای خارجی رجوع کرد؛ همان گزارشهایی که در این نوشته بررسی شدند.
اهمیت شواهد موجود در این است که رسانههای متفاوت، هرکدام بخشی از پاسخ ایران را برجسته کردهاند. و این مسئله همین آگاهی را تقویت میکند که رسانه در خدمت سیاست های یک کشور است ولی با این وجود این ظلم و این جنایت آمریکا و همچنین مقاومت ایرانیان آنقدر در دنیا زبان زد شده که رسانه هایی که اصلا شاید اهمیت خاصی برای این شرایط قائل نباشند به این موارد اشاره کرده اند.
پزشکیان در این سخنرانی، هم از حق ایران برای ایستادگی سخن گفت و هم دلایل اعتراض کشور را توضیح داد. نمایش تصاویر کودکان شهید و یادآوری ترور رهبر ایران، به مخاطب نشان میداد که پشت این اعتراض، خسارت و رنجی واقعی وجود دارد. در بازتاب جهانی نیز دو بخش از پیام او بارها دیده شد ایران تسلیم تهدید نمیشود و راه گفتوگو را باز نگه میدارد.
برای ما ایرانیان، ارزش این سخنرانی در همین دفاع روشن از کشور و مردم آن است. هیچ قدرتی نباید بتواند هم به مردم ما حمله کند، هم آنان را تهدید کند و هم انتظار داشته باشد صدای اعتراضشان شنیده نشود. اکنون که این اعتراض در رسانههای مختلف منتشر شده، باید آن را با سند و پیگیری ادامه داد. خانوادههای کودکان میناب و دیگر هموطنان شهیدمان حق دارند پاسخ بخواهند؛ حقی که با پایان یک سخنرانی یا تغییر خبرهای روز از بین نمیرود.
البته باید تاکید کرد که همچنان بخش زیادی از موضع گیری های سیاسی رئیس جمهور چه در سیاست گذاری های اقتصادی چه سیاست های خارجی جای نقد دارد و این نقد در مورد مصاحبه ایشان با شبکه های رسانه ای غربی خیلی بیشتر به چشم میآید پس تمجید این نوشته از صحبت های خاص ایشان نباید با تایید تمام سیاست گذاری های ایشان یکسان در نظر گرفته شود.
پیوست ها
[۲] رویترز؛ پاسخ به زورگویی ترامپ
[۳] آسوشیتدپرس؛ سخنرانی قاطع پزشکیان
[۴] یورونیوز؛ رد زورگویی و پذیرش مذاکره
[۵] استارز اند استرایپس؛ گزارش حمله به مدرسه میناب
[۶] شینهوا؛ تأکید ایران بر تسلیمنشدن
[۷] تلویزیون مرکزی چین؛ همکاری بدون تهدید
[۸] اینترفاکس؛ گفتوگو بدون فشار
[۹] ودوموستی؛ مذاکره و رد زبان زور
[۱۱] مدوزا؛ پنج سخنرانی برجسته اجلاس
[۱۲] آنادولو؛ ایران سر فرود نمیآورد
[۱۳] العربی؛ ایستادگی همراه با دیپلماسی
[۱۴] پیبیاس؛ پاسخ ایران و واکنش آمریکا
[۱۵] جروزالمپست؛ سخنرانی و واکنش اسرائیل
[۱۶] رویترز؛ اختلاف مواضع در مذاکرات
[۱۷] شورای اروپایی؛ موضع کاستا پس از دیدار
[۱۸] کیهان؛ «آقای پزشکیان دست مریزاد»
دیدگاهتان را بنویسید