زندگینامه سردار علیرضا تنگسیری معمار امنیت دریایی | کاملترین بیوگرافی فرماندهای که از مرگ نمیترسید | جنگ رمضان ۱۴۰۴
پدیدآورنده: احمدرضا مرادی
معرفی | زندگینامه سردار علیرضا تنگسیری
از مرگ نمیترسم؛ این جمله را ۴ سال پیش علیرضا تنگسیری فرماندۀ نیروی دریایی سپاه گفته بود؛ فرماندهای که اخیرا در حملۀ هوایی اسرائیل به شهادت رسید. علیرضا تنگسیری ششمین فرماندۀ نیروی دریایی سپاه پاسداران و خادم افتخاری حرم امام رضا(ع) در سال ۱۳۴۱ هجری شمسی در بخش اروندکنار از توابع شهرستان آبادان در استان خوزستان متولد شد. با وجود تولد در خوزستان، اصالت خانوادگی وی به شهرستان تنگستان در استان بوشهر بازمیگردد. پدر ایشان از ملوانان و زحمتکشان عرصۀ ماهیگیری در دریا بود که برای یافتن شرایط شغلی بهتر و فعالیت در حوزۀ دریانوردی و ماهیگیری، پیش از تولد فرزندانش، از بوشهر به مناطق حاشیۀ رود اروند و استان خوزستان مهاجرت کرده بود.
وی دوران کودکی خود را در محلههای اروندکنار و در مجاورت آبهای جنوب سپری کرد. به واسطۀ شغل پدر، از همان سالهای نخست زندگی با دریا، فرهنگ ساحلنشینان و سختیهای تلخ و شیرین اقلیم جنوب مأنوس شد. آشنایی او با دریا از کودکی، تأثیر عمیقی بر مسیر شغلی آیندۀ او گذاشت.
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه شهید سرلشگر محمد باقری| کاملترین بیوگرافی |جنگ دوازده روزه
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه شهید سردار حسین سلامی| کاملترین بیوگرافی |جنگ دوازده روزه
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه شهید سردار غلامعلی رشید| کاملترین بیوگرافی |جنگ دوازده روزه
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه سردار محمد پاکپور | کاملترین بیوگرافی | شهید رمضان ۱۴۰۴
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه سرلشکر عزیز نصیر زاده وزیر دفاع | کاملترین بیوگرافی | شهید رمضان ۱۴۰۴
برای مطالعۀ بیشتر: زندگینامه سرلشگر سید عبد الرحیم موسوی | کاملترین بیوگرافی | شهید رمضان ۱۴۰۴
کودکی و نوجوانی
حضور پدری آشنا با پیشۀ دریانوردی سبب شد تا وی از همان سالهای نخستین حیات، با طبیعت پرصلابت خلیج فارس و جریان رود اروند خو بگیرد. اروندکنار در آن دوران بستری پویا برای زندگی مبتنی بر پیشۀ دریانوردی به شمار میرفت به گونهای که معاش اهالی آن پیوند ناگسستنی با صیادی، لنجداری و تجارتهای خرد دریایی داشت و ضربآهنگ روزمرگی در آن با جزر و مد آب تنظیم میشد.
زیستن در میان مردمان جنوب، با آن منش خونگرم و بیتکلف، نقش زیادی در شکلگیری شخصیت ایشان ایفا کرد. اهالی این دیار، با وجود رویارویی مدام با آفتاب سوزان و تلاطم امواج، روحیاتی سرشار از قناعت، همبستگی، مهربانی و مدارا دارند. در این دیار یاری رساندن به همسایه و شریک شدن در داشتههای اندک، رسمی دیرینه است. تماشای زحمات بیوقفۀ ملوانان و همراهی با پدر در مسیر پرفراز و نشیب کار روی لنجها، درس تابآوری در برابر دشواریهای اقلیم را به وی آموخت. سبک زندگی علیرضا و خانوادهاش بازتابی اصیل از صبوری ساحلنشینانی است که سختی طبیعت را با گرمای محبت و پیوندهای عمیق انسانی متوازن میسازند.
کودکان ساحلنشین پیش از ورود به مقاطع تحصیل رسمی، با شنا، قایقرانی ابتدایی و شناخت مسیرهای آبی مأنوس میشدند که علیرضا هم از آن مستثنی نبود؛ تحصیلات مقطع ابتدایی ایشان در همان محیط بومی اروندکنار طی شد. مهمترین رویداد دوران نوجوانی وی، تقارن این مقطع حساس از زندگی با آغاز جنگ ایران و عراق در اواخر شهریور سال 1359 بود. در آن زمان، اروندکنار به دلیل موقعیت استراتژیک و مرزی، به سرعت در بطن درگیریهای شدید نظامی قرار گرفت.
هجوم نیروهای عراقی در روزهای واپسین تابستان سال پنجاه و نه، موجب شد آسمان آبی اروند با غبار باروت و دود خمپارهها تیره گردد و روال آرام زندگی ساحلنشینان به ناگاه گسسته شود. خروج اضطراری از زادگاه، کوچههای آشنا را به صحنۀ وداعی تلخ تبدیل کرد؛ با این حال، در میانۀ آن اضطراب سنگین، روحیۀ همبستگی میان مردم جلوهای بیبدیل یافت. همسایگانی که تا دیروز در سایهسار نخلها کنار هم مینشستند، اکنون سوار بر وانتبارها و لنجهای خسته، توشۀ اندک خود را با دیگران قسمت میکردند.
هیچکس در آن مسیر پرخطر تنها رها نمیشد؛ مردان پختهتر، راهبری کاروانهای کوچک را بر عهده میگرفتند و زنان با صبوری، کودکان وحشتزدۀ خانوادههای اطراف را در آغوش پناه میدادند تا سنگینی آوارگی، با گرمای محبت و پیوندهای عمیق انسانی تحملپذیرتر شود.
پس از اسکان موقت خانوادهها در مناطق امنتر ماهشهر و بهبهان، یا در استانهای فارس(شیراز)، اصفهان(شاهینشهر) و بوشهر، جوانان غیور جنوب بیدرنگ مسیر بازگشت به خطوط مقدم را پیش گرفتند تا از حریم شهرها دفاع کنند. فضای جبههها در آن ماههای نخستین، آکنده از همان صمیمیت و سادگی خانهها بود؛ سنگرها با دستبافتهها، لباسهای گرم و نانهای محلی که مادران مهاجر با دلی قرص از فرسنگها دورتر میفرستادند، عطر حیات میگرفت. این تدارکات بیریا، رشتهای نامرئی و استوار میان خط مقدم و عقبۀ نبرد کشیده بود. مدافعان جوان در زیر آتش سنگین، دلگرم به ایثار خانوادههایی بودند که با وجود از دست دادن تمام دارایی خویش، همچنان پشتیبان و ستون اصلی مقاومت در آن دوران پرالتهاب به شمار میآمدند.
بازگشت مدافعان جوان به خطوط نبرد، نقطۀ آغازی بر سازماندهی نیروهای مردمی بود. در آن برهۀ پرالتهاب، ساختار نظامی منسجمی برای مقابله با تهاجم همهجانبه وجود نداشت و بار اصلی دفاع از شهر عمدتاً بر دوش هستههای مقاومت محلی و مساجد قرار داشت. علیرضا تنگسیری نیز پس از اطمینان از استقرار امن خانوادۀ خویش، بیدرنگ به آبادان بازگشت. تسلط بینظیر وی بر جغرافیای پیچیدۀ اروندرود، شناخت دقیق از مسیرهای آبی، جزر و مدها و همچنین توانمندیهای جسمانی ناشی از سالها زیستن در شرایط سخت ساحلی، بهسرعت توجه فرماندهان میدانی را به خود جلب نمود.
ورود او به نهاد نوپای سپاه پاسداران، برخاسته از دل ضرورتهای دفاعی و پیوستن داوطلبانه به واحدهای اطلاعات و عملیات شکل گرفت. این یگانها بهشدت نیازمند نیروهای بومی بودند تا بتوانند تحرکات دشمن را در آن سوی آبها رصد کنند؛ نیازی که مهارتهای دریانوردی و جسارت این نوجوان ساحلنشین، پاسخی بینقص برای آن محسوب میشد و مسیر حضور رسمی او را در کسوت پاسداری هموار ساخت.
تا قبل از اتمام جنگ تحمیلی
در سالهای نخست نبرد ایران و عراق، فعالیت تنگسیری بر محور اطلاعات و عملیات در آبراههای جنوب متمرکز بود. شناخت دقیق وی از جغرافیای خلیج فارس، اروندرود و شرایط اقلیمی منطقه، او را به عنصری کلیدی در رصد تحرکات دشمن و طراحی عملیاتهای شناسایی تبدیل کرد. همانطور که پیشتر اشاره شد پیش از شکلگیری ساختار رسمی دریایی، دفاع ساحلی بر عهده یگانهای پراکنده و گردانهای بومی قرار داشت. تنگسیری در این مقطع، در سازماندهی نیروهای مردمی و استفاده بهینه از شناورهای سبک برای اجرای شبیخونهای مؤثر نقش برجستهای ایفا نمود.
تغییر دکترین نبرد و محوریت عملیاتهای آبیخاکی
تغییر موازنۀ جنگ در سالهای میانی و انتقال محورهای عملیاتی به مناطق آبگرفته و نیزارهای پیچیدۀ هورالعظیم، نیازمند دکترین رزمی نوینی بود. در عملیاتهای گستردهای نظیر خیبر در سال و بدر در سال ، یگانهای پیاده و زرهی کارایی کلاسیک خود را از دست دادند و شناورهای سبک جایگزین فنون لجستیک قبلی شدند. در چنین جغرافیای دشواری، تخصص نیروهای بومی آشنا به زیستبومهای آبی اهمیتی راهبردی یافت. علیرضا تنگسیری با اتکا به دانش تجربی خویش در ناوبری، شناخت عوارض پنهان آبی و مدیریت بحران در محیطهای باتلاقی، نقشی محوری در ساماندهی ناوگانهای کوچک، ترابری نیروها در شبکههای درهمتنیده هور و تأمین تدارکات خطوط مقدم ایفا نمود.
پایهگذاری نیروی دریایی سپاه و ارتقا به فرماندهی میانی
گسترش دامنۀ نبردهای آبی، ضرورت گذار از ساختارهای پراکنده به سازمانی منسجم را ایجاب میکرد. در شهریور سال تشکیل نیروهای سهگانه سپاه پاسداران، نیروی دریایی این نهاد رسماً متولد شد. تنگسیری در این مقطع گذار، از قامت عنصری عملیاتی در سطح خرد، به جایگاه فرماندهی میانی ارتقا یافت و از ارکان تثبیت این ساختار نوپا به شمار میرفت. پذیرش مسئولیتهای تخصصی در هدایت ناوگروههای رزمی، آموزش تاکتیکهای آبیخاکی به نیروهای تازهنفس و طراحی مسیرهای نفوذ در آبراههای مرزی، از جمله اقدامات برجسته وی در این دوران بود؛ تجربیاتی که هستۀ اولیۀ دکترین رزم دریایی سپاه را پیریزی کرد و ظرفیتهای فرماندهی او را در سطوح راهبردیتر نمایان ساخت.
سالهای پایانی و نبردهای مستقیم در خلیج فارس
با ورود جنگ به سالهای پایانی مقطع 1365 تا 1367، جغرافیای درگیریها از جبهههای زمینی و آبراههای مرزی فراتر رفت و گسترۀ آبهای آزاد خلیج فارس و تنگه هرمز را در بر گرفت. این دوران، که با عنوان جنگ نفتکشها در تاریخ نظامی ثبت شده است، با هدف مختل کردن شریانهای اقتصادی و مسدود کردن خطوط مواصلاتی دریایی آغاز شد. در برابر تجهیزات پیشرفته و ناوگان کلاسیک حاضر در منطقه، نیروی دریایی سپاه پاسداران نیازمند اتخاذ رویکردی نوین بود؛ رویکردی که بر پایۀ تحرک بالا، غافلگیری و استفاده از شناورهای تندرو بنا شد و شالوده دکترین نبرد نامتقارن دریایی را شکل داد.
علیرضا تنگسیری در این دوران پرالتهاب، نقشی کلیدی در پیاده کردن این تاکتیکهای عملیاتی ایفا نمود. وی با تکیه بر تجربیات انباشته از سالهای نخست جنگ، هدایت و فرماندهی یگانهای شناوری سبک را در مأموریتهای رهگیری و مقابلهبهمثل بر عهده گرفت. حضور مستمر وی در جزایر راهبردی خلیج فارس نظیر بوموسی، سیری و جزیرۀ فارسی، همراه با استقرار در پایگاههای دریایی پیشرو، او را در خط مقدم نبردهای پرخطر قرار داد.
اجرای موفقیتآمیز شبیخونهای دریایی، گشتزنیهای شبانه و حفظ امنیت کاروانهای تجاری در شرایط نامساعد جوی، مستلزم تسلط کامل بر علوم تجربی دریانوردی، شناخت مسیرهای ناوبری و درک رفتار امواج بود؛ مهارتی که تنگسیری از محیط رشد خود آموخته بود و اکنون در ابعادی کلانتر در خدمت دفاع از مرزهای آبی به کار میگرفت.
گذار به جایگاه فرماندهی و استراتژیست دریایی
تجربۀ درگیریهای مستقیم در محیط پیچیدۀ دریا و مدیریت بحران در لحظات رویارویی با ناوگانهای مجهز، کورۀ خروشان بلوغ نظامی وی محسوب میشد. تا مرداد سال 1367 و زمان پذیرش قطعنامۀ پایان جنگ، روند تکامل حرفهای او به نقطۀ عطفی آشکار رسید. آن نوجوان بومی که روزگاری مسیرهای آبی اروندکنار را میپیمود، اکنون به فرماندهی کارآزموده، طراح عملیاتهای پیچیده آبیخاکی و استراتژیستی میدانی در عرصۀ رزم دریایی تبدیل شده بود. این تجربۀ هشتساله، زیربنای فکری وی را برای توسعۀ ساختار دفاعی و ارتقای توانمندیهای نیروی دریایی در دهههای پس از جنگ بهشدت مستحکم ساخت.
دو و نیم کیلومتر تا شهادت
گاهی یک نوجوان میتواند در دل جنگ نقشی ایفا کند که نگاه فرماندهان با تجربه را هم به خود جلب کند. روایت پیشرو بخشی از ماجرای شجاعت، دقت و اعتماد به علیرضا تنگسیری جوان در روزهای سخت دفاع مقدس است. اروند رودخانهای که سالها در ذهن فرماندهان عراقی غیرقابل عبور تصور میشد. جریان تند، عرض زیاد و جزر و مدهای پیچیدهاش باعث شده بود دشمن مطمئن باشد از این مسیر خطری تهدیدش نمیکند. اما در همان روزهای ابتدایی جنگ، یک جوان ۱۷ ساله آبادانی با جسارتی کمنظیر این تصور را شکست؛ جوانی که رودخانه را مثل خانۀ خودش میشناخت.
حزب بعث عراق و صدام در جنگ و تجاوز به کشور ما، یکی از مهمترین خواستههایش حاکمیت بر اروند بود. همانطور که امروز تنگۀ هرمز برای آمریکا و متجاوزین اهمیت بازگشایی پیدا کرده، آن زمان هم اروند برای عراق مهم بود. در سال 1359 حسن باقری از اسیرای عراقی سوال مهم را می پرسیدند، همه اسرا به اتفاق یک پاسخ داشتند، رودخانه اروند وحشی و غیر قابل عبور است یا از اسرای جدید عراقی سؤال میکرد که چرا از اروند عبور نکردید تا جزیره آبادان را اشغال کنید. آنها رودخانه اروند را غیر قابل عبور میدانستند.
سردار فتحالله جعفری از روزهای سخت دفاع آبادان خاطرهای نقل میکند؛ هنگامی که در جلسۀ فرماندهان جنگ، نوجوانی ۱۷ ساله به نام علیرضا تنگسیری وارد شد، کنار نقشه ایستاد و گزارشی داد که فضای جلسه را تغییر داد! شاید خیلیها نام سردار سرلشکر شهید علیرضا تنگسیری را به عنوان فرماندۀ قهرمان نیروی دریایی سپاه و جوانترین فرمانده در بین فرماندهان شهید در جنگ رمضان برای نخستین بار شنیده باشند؛ نامی که در صدر خبرهای ایران و جهان به عنوان کابوس دشمن آمریکایی و صهیونیستی مطرح شد.
هر چند این قهرمان ملی، همانند رئیسعلی دلواری، نام و یادش در تاریخ خواهد ماند، اما بد نیست قدری به عقب برگردیم تا ببینیم کسی که شجاعانه در برابر بزرگترین ارتش دنیا در خلیج فارس و دریای عمان ایستاد، ناوگان ارتش آمریکا را از خلیج فارس و دریای عمان بیرون راند و تنگۀ هرمز را بست و آمریکا و همپیمانانش را به زانو درآورد، چه کسی بود. رهبر معظم انقلاب حضرت آیتالله العظمی سیدمجتبی حسینی خامنهای دربارۀ او چنین پیامی صادر فرمودند و سران قوا، فرماندهان نیروهای مسلح و آحاد ملت ایران در فقدانش چنین از او یاد کردند.
با هجوم ارتش بعث عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، دو شهر مهم خرمشهر و آبادان از اهداف کلیدی ارتش بعث عراق بودند. دشمن توانست در چهارم آبان ۱۳۵۹ خرمشهر را اشغال کنند، اما هنگامی که در هشتم آبان به آبادان حمله کرد با عبور از بهمنشیر وارد کوی ذوالفقاری آبادان شد. جوانان غیور آبادان اجازۀ ورود ارتش بعث را به شهر ندادند. در نخلستانهای بهمنشیر با آنان جنگیدند، ۱۲۰ نفر را اسیر گرفتند و فرماندۀ نامآور عراق، سرلشکر صبیح عمران طرفه که به صدام قول فتح تهران را داده بود، با شکست از آبادان عقب رانده شد.
آن روزها از کردستان به جنوب آمده بودم و به آبادان رفتم. در میان مدافعان شهر آبادان نام سه جوان به چشم میخورد: کاظم تنگسیری ۲۳ ساله، محمدرضا تنگسیری ۲۰ ساله و علیرضا تنگسیری ۱۷ ساله؛ جوانانی از نسل تنگستانیهای بوشهر که در خزعلآباد آبادان زندگی میکردند.
دشمن بعثی کینۀ مردم آبادان را به دل گرفت. توپخانۀ سنگینی در جنوب اروند مستقر کرد و شهر آبادان را زیر آتش سنگین قرار داد. پالایشگاه آبادان و مخازن نفت بوارده آتش گرفت و دود سیاه و سنگین همراه با شعلههای آتش، فضای وحشتناکی ایجاد کرده بود. آبادان از سه طرف زیر آتش قرار داشت. راههای مواصلاتی آن در دست دشمن بعثی بود و تنها راه ارتباطی، رودخانۀ بهمنشیر و مسیر اسکلۀ قفاص به ماهشهر بود.
اگر کسی میخواست از ماهشهر به آبادان برود، پیش از آن تنها یک ساعت زمان میبرد؛ اما حالا با اشغال جاده ماهشهر آبادان توسط رژیم بعث عراق، باید با لنج حدود ۲۴ ساعت روی آبهای خلیج فارس حرکت میکرد تا به دهانه بهمنشیر برسد، در بندر قفاص پیاده شود و از آنجا خود را به آبادان برساند. در همین شرایط، توپخانۀ سنگین ارتش بعث عراق هر روز شهر آبادان ـ شهری که هنوز حدود ۲۰ هزار خانوار در آن زندگی میکردند را زیر آتش داشت و همچنین آیتالله غلامحسین جمی نیز نماز جمعه آبادان را ترک نکرده بود.
اما آتش سنگین توپخانه عراق مردم آبادان را به تنگ آورده بود. هر روز گلولههای توپخانه بر شهر فرود میآمد و ویرانی، شهادت و مجروحیت مردم ادامه داشت. لازم بود محل استقرار توپخانه دشمن در جنوب اروند شناسایی شود تا توپخانه ارتش جمهوری اسلامی ایران بتواند با ضدآتش آن را خاموش کند. فرماندهان سپاه و احمد امیری، مسئول اطلاعات عملیات سپاه آبادان، وضعیت شهر، دشمن و نیروهای دفاعی را به حسن باقری در سپاه آبادان گزارش دادند. وضعیت چندان مطلوب نبود؛ اما خبر امیدوارکنندهای هم داشتند. گفتند محل توپخانه سنگینی که آبادان را زیر آتش گرفته، شناسایی شده است.
این خبر برای حسن باقری فرماندۀ اطلاعات عملیات و از فرماندهان برجستۀ جنگ بسیار مهم بود. او منتظر گزارش احمد امیری بود. اما احمد امیری از جلسه بیرون رفت و با جوانی ۱۷ ساله بازگشت.
علیرضا تنگسیری! جوانی مصمم که با احترام در برابر حسن باقری و دیگر اعضای جلسه ایستاد و روی نقشه، با شجاعت و دقت توضیح داد که چگونه از حاشیۀ اروند وارد آب شده، با شنا از رودخانه خروشان اروند عبور کرده، از میان سنگرهای دفاعی دشمن گذشته و خود را به نخلستان رسانده است؛ و توانسته محل توپخانه دشمن را شناسایی کند و مختصات آن را ثبت کند. او سپس شبانه، بدون لباس غواصی، دوباره با شنا از اروند عبور کرده و به آبادان بازگشته بود.
شاید برای کسانی که اروند را نمیشناسند، برای آنهایی که از جزر و مد شدید این رودخانه اطلاعی ندارند یا سنگرهای بتونی دشمن را در سراسر ساحل اروند ندیدهاند، این کار ساده به نظر برسد؛ اما برای کسانی که شرایط آن منطقه را میشناسند، این اقدام کاری بسیار بزرگ بود. علیرضا تنگسیری که در کنار اروند بزرگ شده بود، شجاعتی حتی فراتر از خروش اروند داشت. حسن باقری که خود در شجاعت، شناخت دشمن و قواعد جنگ از برجستهترین فرماندهان بود اقدام علیرضا تنگسیری را شجاعانه و بینظیر توصیف کرد.
مختصات توپخانۀ دشمن به دیدهبانهای توپخانه داده شد و آتش سنگینی بر مواضع دشمن ریخته شد. برای مدتی از آن آتش سنگین که هر روز بر سر آبادان فرود میآمد خبری نبود. این نخستین عبور از اروند خروشان، نخستین شناسایی و نخستین انهدام یک توپخانۀ دشمن بعثی بود که به نام علیرضا تنگسیری، جوان شجاع سپاه ثبت شد.
بعد از جنگ ایران و عراق
پس از پایان 8 سال جنگ تحمیلی ایران و عراق در سال 1367، مسیر نظامی و مدیریتی ایشان با تمرکز بر توسعۀ زیرساختهای دفاعی، ارتقای توان رزم دریایی و بومیسازی تجهیزات تداوم یافت. مهمترین مسئولیتهای وی در دهههای پس از جنگ تا شهادتشان به شرح زیر است:
فرماندهی در میدان 1367 تا 1385
همزمان با گسترش دامنۀ درگیریها به پهنه خلیج فارس در سالهای پایانی جنگ و آغاز مقطع پرالتهاب موسوم به جنگ نفتکشها، مأموریتهای نیروی دریایی تازهتأسیس سپاه ابعاد بسیار پیچیدهتری یافت. تنگسیری در مقطع حساس حاضر، نقش مهمی در پیاده کردن پایههای اولیۀ تاکتیک رزم نامتقارن دریایی ایفا نمود. سازمان دادن گشتهای رزمی برای حفاظت از جزایر ایران، پایش تحرکات شناورهای بیگانه و مقابله با تهدیدات در شرایطی که دشمنان از برتری تجهیزات برخوردار بودند، از جمله مأموریتهای خطیر وی و همرزمانش بود. تجربیات متراکم این رویاروییهای مستقیم دریایی که تا پایان جنگ در سال 1367 تداوم داشت، شالودۀ استراتژی و تفکر نظامی او را شکل داد.
پس از پایان جنگ تحمیلی، ایشان مسیر خدمت خود را در آبهای جنوبی کشور ادامه داد. در این دوره، تمرکز اصلی مجموعه بر بازسازی یگانهای آسیبدیده، سازماندهی نیروهای عملیاتی و تأمین امنیت گشتهای دریایی قرار داشت. وی با بر عهده گرفتن هدایت پایگاهها و ناوگروههای دریایی سپاه در خلیج فارس، شناخت عمیقی از جغرافیای منطقه و پیچیدگیهای رزم دریایی به دست آورد.
طی این سالها، با احکام فرماندهان وقت نیروی دریایی سپاه دریابان علی شمخانی، سردار علیاکبر احمدیان و سردار مرتضی صفاری، مسئولیتهای اجرایی متعددی به وی واگذار شد. برجستهترین سمت ایشان در این مقطع، جانشینی فرماندهی منطقه 1 دریایی بود که طی آن، مدیریت امور اجرایی، پشتیبانی لجستیکی و ارتقای آمادگی رزمی نیروها بر عهده ایشان قرار داشت.
فرماندۀ منطقۀ یکم بندرعباس نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی 1385 تا 1389
ارتقای فرماندهی علیرضا تنگسیری با پذیرش مسئولیت در پهنۀ آبهای جنوبی کشور استمرار یافت. شاخصترین مقطع از این دوران، انتصاب وی با حکم سردار مرتضی صفاری به فرماندهی منطقۀ یکم دریایی صاحبالزمان مستقر در بندرعباس بود. منطقۀ جغرافیایی مذکور، به واسطۀ تسلط مستقیم بر آبراه حیاتی تنگۀ هرمز، گلوگاه راهبردی نیروی دریایی سپاه پاسداران به شمار میرود.
در دوران تصدی این سمت، تمرکز اصلی وی بر تثبیت امنیت خطوط مواصلاتی دریایی و توسعۀ ساختار رزم نامتقارن قرار داشت. هدایت این منطقۀ حساس، نیازمند اشراف دقیق عملیاتی و رصد شبانهروزی تردد ناوگانهای نظامی و شناورهای تجاری بیگانه در مسیرهای بینالمللی بود. بر همین اساس، اقداماتی نظیر توسعۀ شبکههای راداری و شنود الکترونیک، سازماندهی و ارتقای ناوگان شناورهای تندرو موشکانداز و استقرار سامانههای کروز پدافند ساحلی در دستور کار وی قرار گرفت.
مدیریت میدانی و شناخت عمیق تنگسیری از جغرافیای خلیج فارس در این مقطع، موجب تقویت توان بازدارندگی دریایی شد. موفقیت در تثبیت امنیت این حوزه و تسلط بر تاکتیکهای نبرد دریایی، زمینهساز ارتقای وی به سطوح عالیتر فرماندهی گشت که در نهایت به انتصاب وی به عنوان جانشین فرماندهی و سپس فرماندهی کل نیروی دریایی سپاه انجامید.
محورهای اصلی توسعۀ فناورانه و عملیاتی در این مقطع، شامل موارد زیر است:
ارتقای تسلیحاتی شناورهای تندرو | از راکت به موشک کروز
در دهۀ 1380، تجهیز ناوگان شناورهای تندرو به سلاحهای نقطهزن در دستور کار قرار گرفت. تحت فرماندهی ایشان در منطقه 1، نخستین نسل از شناورهای سبک به لانچرهای پرتاب موشکهای کروز کوتاهبرد ضدکشتی نظیر سامانههای کوثر و نصر مجهز شدند. تحول حاضر، قدرت آتش یگانهای مستقر در بندرعباس را از راکتهای غیرهدایتشونده، به تسلیحات هوشمند ارتقا داد.
توسعۀ شبکههای راداری و اپتیکی در جزایر سهگانه و تنگۀ هرمز
استقرار سامانههای رصد الکترونیک و دوربینهای حرارتی دید در شب در جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک تحت مدیریت میدانی وی عملیاتی شد. این زیرساختها، امکان پایش 24 ساعته و رهگیری بصری و راداری تمام شناورهای عبوری از آبراه هرمز را فراهم ساخت و نیاز به گشتهای مداوم را کاهش داد.
عملیاتی کردن سکوهای متحرک پدافند ساحلی
برای حفاظت از خطوط ساحلی استان هرمزگان، سازماندهی و استقرار آتشبارهای متحرک موشکهای کروز ساحلبهدریا اجرا گردید. استفاده از پلتفرمهای پرتابگر استتارشده و متحرک، امکان شلیک از هر نقطۀ نوار ساحلی و تغییر موضع سریع را برای نیروهای مدافع فراهم آورد.
ایجاد زیرساختهای تعمیرات و نگهداری بومی در منطقه
با توجه به استهلاک بالای شناورهای تندرو در شرایط آبوهوایی خلیج فارس، احداث حوضچههای تعمیراتی و کارگاههای تخصصی الکترونیک دریایی در پایگاههای زیرمجموعه منطقۀ 1 دریایی توسعه یافت. این اقدام، سرعت اورهال و بازگشت تجهیزات به چرخه عملیات را به میزان چشمگیری افزایش داد.
در مجموع، خدمات فناورانه سردار تنگسیری در این دهه، ایجاد زیربنای مستحکم رزم نامتقارن در محدودۀ جغرافیایی خلیج فارس بود؛ دستاوردهایی که به عنوان پیشنیاز توسعۀ پایگاههای زیرزمینی موشکی، استقرار پهپادها و ساخت شناورهای اقیانوسپیما در دهههای 1390 و 1400 یعنی دوران جانشینی و فرماندهی کل مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
جانشین فرماندۀ نیروی دریایی سپاه پاسداران به مدت هشت سال از سال 1389 تا سال 1397
در خرداد ماه سال 1389، همزمان با انتصاب سردار علی فدوی به عنوان فرماندۀ نیروی دریایی سپاه، سردار علیرضا تنگسیری نیز با حکم سردار سرلشکر محمدعلی جعفری فرماندۀ وقت کل سپاه پاسداران به سمت جانشین فرماندۀ این نیرو منصوب گردید. این انتصاب با تکیه بر سوابق طولانی وی در فرماندهی منطقه یکم دریایی بندرعباس و شناخت دقیق او از مختصات راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز صورت گرفت.
تحول کمی و کیفی ناوگان شناورهای تندرو
دکترین اصلی نیروی دریایی سپاه بر پایۀ رزم نامتقارن استوار است و تنگسیری در مقام جانشین، مسئولیت ارتقای توان عملیاتی این ناوگان را بر عهده داشت. برنامهریزی برای افزایش سرعت شناورها از کلاسهای متوسط به سرعتهای بالای 70 تا 90 نات، تجهیز آنها به لانچرهای موشک کروز ضدکشتی به جای تسلیحات سبک پیشین و بهرهگیری از مواد پیشرفته برای کاهش سطح مقطع راداری بدنه، از دستاوردهای مهم این دوره محسوب میشود. هدف اصلی، ایجاد قابلیت اجرای تاکتیک یورش زنبوری با شناورهای رادارگریز و دارای قدرت آتش متراکم بود.
معماری و توسعۀ شهرهای زیرزمینی و پایگاههای پنهان
برای حفاظت از تجهیزات راهبردی در برابر تهدیدات هوایی، پروژۀ توسعه پایگاههای زیرزمینی و تونلهای ساحلی با جدیت پیگیری شد. تنگسیری نقش کلیدی در جانمایی، احداث و تجهیز این پایگاهها در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان ایفا کرد. این زیرساختها، امکان پنهان کردن شناورهای رزمی و لانچرهای موشکی را فراهم کرده و ضریب بقای نیروها را برای انجام عملیات واکنش سریع به میزان چشمگیری افزایش داد.
تلفیق سامانههای پهپادی، موشکی و شبکه فرماندهی:
گسترش برد عملیاتی نیروی دریایی، نیازمند تجهیزات شناسایی دقیق بود. در این دورۀ 8 ساله، یگانهای پهپادی به عنوان چشم بینای ناوگان دریایی تثبیت شدند. تنگسیری بر فرآیند ادغام اطلاعات به دست آمده از پهپادهای شناسایی با شبکههای هدایت آتش موشکهای کروز ساحلبهدریا نظارت مستقیم داشت. همافزایی اطلاعاتی مذکور رهگیری دقیق اهداف متحرک دریایی را در فواصل دورتر از آبهای ساحلی ممکن ساخت.
کنترل ترافیک دریایی و تسلط بر تنگه هرمز
به پشتوانۀ تجربۀ عملیاتی پیشین، وی شبکهای منسجم از ایستگاههای راداری، شنود الکترونیک و رهگیری بصری را در جزایر و سواحل سازماندهی کرد. اعمال قانون در آبراههای بینالمللی مجاور آبهای ایران، الزام شناورهای بیگانه به پاسخگویی به ایستگاههای کنترل ترافیک دریایی سپاه و اجرای دقیق پروتکلهای شناسایی، تحت نظارت و مدیریت ایشان نهادینه شد.
ارتقای سطح آموزش و سازماندهی نیروی انسانی
بهکارگیری تجهیزات نوین، نیازمند پرسنل متخصص بود. وی با بازنگری در ساختارهای آموزشی، دورههای تخصصی رزم در شرایط ویژه، ناوبری پیشرفته و جنگ الکترونیک را برای نیروهای عامل الزامی کرد تا هماهنگی میان تجهیزات هوشمند و نیروی انسانی به بالاترین سطح ممکن برسد.
فرماندۀ نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از سال 1397 فروردین 1405
در شهریور سال 1397، علیرضا تنگسیری با حکم فرماندۀ کل قوا شهید سید علی حسینی خامنهای به سمت فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران منصوب گردید و درجۀ نظامی وی به دریاداری ارتقا یافت. در این جایگاه عالی، راهبرد اصلی وی بر گسترش دامنۀ عملیاتی این نیرو از آبهای خرد خلیج فارس به پهنه اقیانوسها استوار بوده است. برخی از اقدامات کلان و فناورانۀ وی در این مقطع به شرح ذیل است:
طراحی و عملیاتی کردن شناورهای اقیانوسپیمای کاتاماران کلاس شهید سلیمانی
طراحی بومی و ساخت ناوهای رادارگریز با بدنۀ کاتاماران، تحول چشمگیری در قدرت دریانوردی ایجاد کرد. طراحی حاضر پایداری شناور را در امواج خروشان اقیانوس به شدت افزایش داد و امکان اجرای مأموریتهای دوربرد را بدون نیاز به پهلوگیری مکرر فراهم ساخت. استفاده از آلیاژهای پیشرفته آلومینیوم در بدنه، وزن کلی را کاهش داده و سرعت مانورپذیری را بهینه کرد. علاوه بر ویژگیهای هیدرودینامیکی، این کلاس از شناورها برای نخستین بار در تاریخ این نیرو به سیلوهای پرتاب عمودی موشک(VLS) مجهز شدند. قابلیت حمل بالگرد رزمی، وجود عرشۀ پرواز وسیع و تجهیز به موشکهای کروز برد بلند، این شناورها را به پایگاههای متحرک و قدرتمند در آبهای آزاد تبدیل نمود.
توسعه و رونمایی از شهرهای زیرزمینی موشکی در امتداد سواحل
احداث شبکههای درهمتنیده و مستحکم زیرزمینی در خطوط ساحلی خلیج فارس و دریای عمان، ضریب بقای تسلیحات راهبردی را به حداکثر رساند. این تونلهای عمیق، مقاومت بسیار بالایی در برابر تسلیحات سنگین دارند و امکان دپوی امن هزاران پرتابگر و موشک ضدکشتی را فراهم میآورند. سیستمهای بارگذاری خودکار و پرتابگرهای ریلی تعبیهشده در این تونلها، فرایند شلیک و جابهجایی را تسریع بخشیدهاند که امکان اجرای آتش مستمر و پیاپی را بدون به خطر افتادن جان خدمه و لانچرها تضمین کرده و قدرت بازدارندگی در برابر حملات پیشدستانه را به شکل بیسابقهای تقویت نموده است.
یکپارچه کردن هوش مصنوعی در شناورهای سبک بدون سرنشین(USV)
تغییر الگو از قایقهای تندروی سرنشیندار به ناوگان بدون سرنشین هوشمند، دستاورد مهمی در حوزۀ رزم شبکه بود. این شناورها با بهرهگیری از الگوریتمهای هوش مصنوعی، توانایی مسیریابی خودکار، اجتناب از موانع و اجرای تاکتیکهای یورش فوجی(Swarm) را به دست آوردند. سامانههای پردازش تصویر و رادارهای کوچک نصبشده بر روی این واحدهای بدون سرنشین، قابلیت تشخیص خودکار اهداف متخاصم را فراهم میسازند. این شناورها میتوانند با حمل محمولههای انفجاری یا تجهیزات شنود، مأموریتهای پرخطر را در فواصل بسیار دور و تحت شرایط سخت جوی، با دقت کامل به انجام برسانند.
تجهیز شناورهای تندرو به سامانههای پدافند هوایی عمودپرتاب نواب
تأمین پوشش هوایی برای قایقهای تندرو، همواره چالشی پیچیده در رزم نامتقارن محسوب میشد. با توسعه و نصب سامانههای پدافندی برد کوتاه و عمودپرتاب نظیر سامانۀ نواب بر روی شناورهای کلاس ذوالفقار، این نقطهۀ ضعف به نقطه قوتی بازدارنده تبدیل گردید. تلفیق این موشکهای پدافندی با رادارهای آرایه فازی سهبعدی و سیستمهای کنترل آتش بومی، امکان رهگیری بالگردها و پهپادهای متخاصم را در ارتفاع پست فراهم کرد.
عملیاتی کردن ناوهای پهپادبر کلاس شهید مهدوی
تغییر کاربری کشتیهای تجاری غولپیکر و تبدیل آنها به ناوهای پشتیبانی و پهپادبر، راهکاری هوشمندانه برای دستیابی سریع به توانایی حضور در آبهای دوردست بود. این ناوها با برخورداری از عرشههای وسیع، امکان پرواز و بازیابی دهها پرندۀ بدون سرنشین را به صورت همزمان فراهم ساختند. حضور این ناوهای لجستیکی رزمی، شعاع عملیاتی پرندههای انتحاری و شناسایی را به هزاران کیلومتر فراتر از مرزهای آبی کشور ارتقا داد. تجهیز یگانهای شناور به سامانههای راداری پیشرفته، آنها را به پستهای فرماندهی متحرک در میانه اقیانوسها مبدل ساخت.
دستیابی به فناوری زیردریاییهای بدون سرنشین و اژدرهای هوشمند
گسترش توانایی نبرد به زیر سطح آب، با رونمایی از زیردریاییهای بدون سرنشین و اژدرهای هوشمند محقق گردید. این سیستمها با برخورداری از پوششهای جاذب امواج صوتی و طراحی هیدرودینامیکی ویژه، کمترین ردپای آکوستیک را در رادارهای سونار از خود به جای میگذارند. قابلیت برنامهریزی پیشاپیش و حرکت در عمق آب برای مدتهای طولانی، زیردریاییهای مذکور را به ابزاری مرگبار علیه ناوگان کلاسیک تبدیل کرده است. اتصال این سیستمها به شبکههای فرماندهی ناوهای مادر، دقت اصابت به اهداف متحرک دریایی را تضمین میکند.
ارتقای نسل جدید موشکهای کروز ضدکشتی
افزایش برد عملیاتی و دقت نقطهزنی موشکهای کروز، در دستور کار جدی قرار گرفت که نتیجۀ آن عملیاتی شدن موشکهایی نظیر ابومهدی با برد بیش از 1000 کیلومتر بود. بهرهگیری از موتورهای جت پیشرفته، سرعت پرواز و پنهانکاری این پرتابهها را بهبود بخشید. تجهیز کلاهکهای این موشکها به جستجوگرهای دوگانه رادار فعال و غیرفعال و سیستمهای ناوبری مقاوم در برابر اختلالات الکترونیکی، عبور از لایههای متراکم پدافندی دشمن را ممکن ساخت. همچنین، قابلیت پرواز در ارتفاع بسیار نزدیک به سطح آب(Sea Skimming)، شانس رهگیری آنها را به حداقل رساند.
استقرار شبکۀ یکپارچۀ فرماندهی، کنترل و اطلاعات(C4ISR)
ایجاد شبکهای امن و پیوسته میان تمامی ارکان رزم دریایی، تحولی بزرگ در هماهنگی عملیاتی به شمار میرود. زیرساخت ارتباطی مذکور دادههای جمعآوریشده از رادارهای ساحلی، پهپادهای شناسایی و حسگرهای روی شناورها را به صورت آنی در مراکز فرماندهی تجمیع و پردازش میکند. رمزنگاری کوانتومی و استفاده از پیوندهای داده(Data Links) بومی، امنیت تبادل اطلاعات را در محیطهای آلوده به جنگ الکترونیک تضمین کرده است که سرعت تصمیمگیری فرماندهان را در شرایط بحرانی به طرز شگرفی افزایش داد.
با توجه به گستردگی دامنۀ نوآوریها و ابتکارات فناورانه، تشریح تفصیلی تمامی دستاوردها در این مجال ممکن نیست. ازاینرو، به منظور پرهیز از طولانی شدن بیش از حد متن، از بیان شرح کامل سایر خدمات فناورانۀ ایشان صرفنظر شده و در ادامه تنها به بخشی از این اقدامات به صورت تیتروار اشاره میشود.
- جهش در خودکفایی تجهیزات زیر آب با توسعۀ ریززیردریاییهای خودمختار عملیاتی
- انقلاب در پدافند ساحلی با ادغام پرتابههای هایپرسونیک در یگانهای ساحلبهدریا
- بهکارگیری هوش مصنوعی یکپارچه برای فرماندهی شبکهای شناورهای تهاجمی بدون سرنشین
- ایجاد ستون فقرات ارتباط امن با شبکههای ضدجمینگ مبتنی بر رمزنگاری کوانتومی
- ارتقای دفاع ساحلی با سامانههای مین جهنده هوشمند ضدبالگرد
- استقرار رباتهای دوزیست رزمی برای ایجاد لایه دفاعی نوین در سواحل
- عملیاتی کردن جنگافزارهای EMP دریایی بر روی شناورهای تندرو
- بومیسازی کامل ارتباطات زیر آب با تولید مودمهای آکوستیک پیشرفته
- ارتقای دقت درگیری موشکهای کروز با جستجوگرهای مبتنی بر یادگیری ماشین
- ساخت اژدرهای پنهانکار با فناوری ردیابی آشفتگی سطح آب(Wake-Homing)
- ارتقای توان آتش قایقهای فوقسریع با نصب سامانههای تثبیتکننده بومی
- پرتاب موشکهای بالستیک نقطهزن از شناورهای متحرک
- گسترش توان کنترل دریا با مینهای هوشمند چندحسگره قابلهدایت از راه دور
- افزایش شعاع دید قایقهای تندرو با پهپادهای عمودپرواز درونعرشهای
- مقابله لایهای با تهدیدات پروازی از مسیر تسلیحات انرژی مستقیم و لیزری
- ایجاد شبکه رصد فراگیر با ادغام دادههای ماهوارههای نظامی در سامانههای دریایی
- تولید هواناوهای رزمی موشکانداز برای عملیات تهاجمی در سواحل کمعمق
- ایجاد توان تهاجمی جدید با مهمات پرسهزن ویژه محیط دریایی
- ساخت پایگاههای شناور ماژولار برای استمرار حضور رزمی در آبهای دوردست
- پیشرفت در رهگیری اهداف پنهانکار با سامانههای اپتیک کوانتومی غیرفعال
- طراحی شناورهای گشت رزمی کلاس شهید ابومهدی با کاربری چندمنظوره
- پنهانسازی قابلیتهای تهاجمی با پرتابگرهای موشکی استتارشده در کانتینرهای تجاری
- ساخت شناورهای نیمهغوطهور برای عملیات مخفیانه و حمل سلاح سنگین
- ایجاد شبکه سونار کفخواب برای اشراف بر زیر آب در آبراهها
- تجهیز اکرانپلانها به موشک کروز برای حملات فوقسریع در ارتفاع نزدیک به سطح آب
- توسعۀ سامانههای پرتاب پهپاد از زیر سطح آب(SLUAV)
- ارتقای مانورپذیری شناورها با پیشران واترجت و هدایت بردار رانش
- ورود به نبرد ضدزیردریایی با پهپادها و سوناربویهای بومی
- بهکارگیری نگهداری پیشبینانه با هوش مصنوعی در ناوگان دریایی
- طراحی شبیهسازهای واقعیت ترکیبی برای آموزش رزمی پیشرفته خدمه
- استقرار سامانههای پدافند لیزری برای دفاع نقطهای در برابر ریزپهپادها و موشکها
- بهکارگیری پرندههای استراتوسفری HAPS در پایش دریایی بلندمدت
- عملیاتی کردن گلایدرهای زیر آب برای رصد ترموکلاین و هدایت ایمن زیردریاییها
- پرتاب مهمات پرسهزن از لولههای اژدر برای گسترش برد تهاجمی زیردریاییها
- استقرار سامانههای لیزری کورکننده برای مقابله با شناسایی اپتیکی دشمن
- افزایش برد کشف راداری ناوها با بالنهای راداری متصل
- ساخت اژدرهای فوقکاواک با قابلیت هدایت ترمینال در سرعتهای بسیار بالا
- تولید یگانهای فوقسبک جتاسکی رزمی مجهز به ریزموشکها
- استقرار حسگرهای MAD بر پهپادها برای کشف دقیق زیردریاییهای غوطهور
ترور و شهادت | زندگینامه سردار علیرضا تنگسیری
در جریان نبرد رمضان 1404 و بنا بر دستور مستقیم او، تنگۀ هرمز بر روی کشتیهای متعلق به آمریکا، رژیم صهیونیستی و دولتهای همپیمان آنها بسته شد. طبق اعلام رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سردار علیرضا تنگسیری هنگام حملۀ مشترک آمریکا و اسرائیل دچار آسیبهای شدید شد و در پی همان جراحات، خبر شهادتش در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ به صورت رسمی منتشر شد.
پیکر این فرماندۀ برجسته پس از مراسم گسترده بدرقۀ مردمی در بندرعباس، تهران و آبادان، در گلزار شهدای آبادان آرام گرفت. پس از تأیید شهادت او، حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پیام خود تنگسیری را فرماندهی با روحیۀ پولادین، دلیر و وفادار به ایران و اسلام توصیف کرد. رؤسای قوای سهگانه همراه با شمار زیادی از مسئولان کشور نیز با انتشار پیامهایی جداگانه، شهادت او را تسلیت گفتند.
شهادت سردار تنگسیری، نقطۀ درخشانی در مسیر مجاهدتهای مردان دریا و نمادی از پویایی راه بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران بهشمار میرود؛ مسیری که با خون فرماندهان مؤمن و اندیشمند، استوار و زنده خواهد ماند.
همچنین تماشا کنید:
پست های مرتبط
2 دیدگاه
به گفتگوی ما بپیوندید و دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
شهادت راه مردان خداست🌹♥️
افتخارم این است که در دورانی زندگی کردم که قهرمانی به نام شهید علیرضا تنگسیری را در دل خود پروراند. در سرزمینی زیستم که تنگسیری هموطنم بود، و دختری از دختران ایرانم که تنگسیری ما را اینگونه خطاب کرد “دختران ما شرف ما هستند”
افتخارم این است که آرزویم شهادت است و دعایم این است که روزی بتوانم او را ملاقات کنم، اگر تا ظهور زنده نماندم و رجعت را ندیدم، حداقل شهادتی نصیبم بشود که بتوانم با سربلندی و روسفیدی با قهرمانم دیدار کنم و لبخندهای پدرانه اش را در زیباترین عالم خلقت ببینم …. دعایمان کنید، به دعای این خون پاک