نقد سریال اکسیر ۱۴۰۵ | با ایده خوب و دغدغه فرهنگی عالی
نقد سریال اکسیر |مقدمه
اکسیر یکی از مجموعههای جدید تلویزیونی ایران است که با حضور داریوش فرضیایی، بازیگر و مجری شناختهشده تلویزیون، تولید شده است. این سریال در ژانر کمدی، فانتزی و خانوادگی ساخته شده و تلاش دارد داستانی متفاوت را با ترکیب فضای طنز و یک موقعیت تخیلی روایت کند. کارگردانی و تهیهکنندگی این مجموعه بر عهده احمد درویشعلیپور و نویسندگی آن بر عهده محمد درویشعلیپور است. این سریال به عنوان یکی از تولیدات تلویزیونی با محوریت خانواده ساخته شده است.[۱]
خلاصه داستان
داستان اکسیر درباره شخصیتی به نام پیروز است که داریوش فرضیایی نقش او را بازی میکند. پیروز یک عطرساز سنتی است که زندگی آرام و معمولی خود را دنبال میکند، اما یک اتفاق غیرمنتظره مسیر زندگی او را تغییر میدهد. او پس از اینکه مقدار زیادی عطر به روی او میریزد به دوران جوانی خود برمیگردد کسی که فرزند بزرگسال دارد. و این اتفاق او را وارد تجربهای تازه میکند. ورود این عنصر فانتزی به زندگی پیروز، زمینه شکلگیری موقعیتهای طنز و اتفاقات جدید در روابط خانوادگی و اجتماعی او را ایجاد میکند.
در معرفیهای منتشرشده درباره این مجموعه، اکسیر جوانی به عنوان عنصری داستانی معرفی شده که باعث میشود شخصیت اصلی با شرایطی متفاوت روبهرو شود و نگاه تازهای به زندگی، خانواده و گذشته خود پیدا کند.
اطلاعات تولید
تولید اکسیر پس از طی مراحل پیشتولید با حضور داریوش فرضیایی و گروهی از بازیگران تلویزیونی آغاز شد. احمد درویشعلیپور که پیش از این نیز در حوزه تولید آثار تلویزیونی فعالیت داشته، کارگردانی این پروژه را بر عهده گرفت. تصویربرداری سریال پس از مدتی به پایان رسید و پروژه وارد مراحل فنی و آمادهسازی برای پخش شد. خبر پایان تصویربرداری این مجموعه با حضور داریوش فرضیایی در نقش پیروز منتشر شد و از آماده شدن سریال برای قرار گرفتن در جدول پخش تلویزیون خبر داده شد.
با وجود پایان مراحل تولید، اکسیر بلافاصله پس از آماده شدن روی آنتن نرفت و مدتی در انتظار پخش باقی ماند. به نظر میرسد مسائلی از قبیل جنگ و خاکسپاری رهبری شهید باعث این اتفاق شد به هر حال فاصله میان پایان تصویربرداری و زمان پخش باعث شد این مجموعه با تأخیر نسبت به زمان تولید خود به مخاطبان تلویزیونی عرضه شود. در نهایت این سریال پس از قرار گرفتن در جدول پخش شبکه دو سیما، پخش خود را آغاز کرد.[۳]
حضور داریوش فرضیایی در این مجموعه یکی از مهمترین ویژگیهای اکسیر محسوب میشود. او که سالها با شخصیت عمو پورنگ در برنامههای کودک و نوجوان شناخته شده بود، در این سریال در قالب یک شخصیت داستانی ظاهر شده است. اکسیر فرصتی برای حضور دوباره او در قالب یک نقش تلویزیونی متفاوت به شمار میآید و شخصیت پیروز تفاوتهایی با تصویر آشنای او در برنامههای کودک دارد.[۴]
در کنار داریوش فرضیایی، بازیگرانی مانند مهلقا باقری، حامد وکیلی، سوسن پرور، سپیده خداوردی، فرهاد بشارتی و … در این مجموعه حضور دارند. ترکیب بازیگران اکسیر شامل چهرههایی از حوزههای مختلف تلویزیون است که در قالب یک داستان خانوادگی و طنز در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.[۵]
اکسیر، سرگرم کننده و دغدغه مند
راستش را بخواهید، در شرایطی که پیدا کردن یک محتوای سالم، جذاب و قابل تماشا برای تمام اعضای خانواده روزبهروز سختتر شده است، دیدن اثری که بتواند هم سرگرمکننده باشد و هم دغدغه خانواده و نوجوان را بشناسد، اتفاق مهمی است.
امروز بسیاری از خانوادهها وقتی میخواهند یک فیلم یا سریال را کنار فرزندانشان تماشا کنند، با یک سؤال ساده اما مهم روبهرو هستند. آیا این اثر واقعاً مناسب تماشای خانوادگی هست؟ آیا قرار است بعد از تمام شدن آن، چیزی برای گفتوگو باقی بماند یا صرفاً چند ساعت وقت را پر کند؟
اکسیر دقیقاً در همینجا متفاوت عمل میکند. این سریال میداند مخاطب نوجوان امروز دیگر با حرفهای کلیشهای و نصیحت مستقیم ارتباط برقرار نمیکند. نوجوان امروز میخواهد داستان ببیند، سرگرم شود و در عین حال احساس کند سازندگان او را جدی گرفتهاند.
یکی از ویژگیهای مثبت سریال این است که تلاش میکند با مخاطب نوجوان از بالا به پایین صحبت نکند. شخصیت نوجوان را موجودی ساده و بیفکر نشان نمیدهد که فقط نیاز به راهنمایی بزرگترها دارد، بلکه او را فردی با دغدغه، سؤال و دنیای ذهنی خودش میبیند.
در واقع، اکسیر تلاش میکند بین سرگرمی و انتقال پیام تعادل ایجاد کند؛ یعنی هم قصه خودش را تعریف کند و هم حرفهایی درباره خانواده، ارتباط انسانی، سنتها و سبک زندگی داشته باشد.
سازندگان برای رسیدن به این هدف، سراغ شخصیتهایی رفتهاند که برای مخاطب آشنا هستند و بازیگرانی را انتخاب کردهاند که پیش از این توانایی خودشان را نشان دادهاند. همین انتخاب باعث شده مخاطب راحتتر با فضای سریال ارتباط برقرار کند و زمان زیادی لازم نباشد تا با شخصیتها همراه شود.
اما ارزش اکسیر فقط در این نیست که یک کمدی سرگرمکننده ساخته است. پشت شوخیها و فضای فانتزی سریال، موضوعات دیگری هم وجود دارد که ارزش بررسی دارند؛ از تصویری که از خانواده ارائه میدهد تا نوع نگاهش به سنتها، معنویت، ارتباط نوجوانان و حتی مسئله حضور بیش از حد کودکان و نوجوانان در فضای دیجیتال.
در ادامه، قدمبهقدم بررسی میکنیم که چرا اکسیر در بعضی بخشها موفق عمل کرده و چرا در بعضی قسمتها هنوز جای نقد و بازنگری دارد.
بازگشت به آغوش گرم خانواده
یکی از مهمترین نقاط قوت اکسیر، تصویری است که از خانواده ارائه میدهد.
اگر به بسیاری از فیلمها و سریالهای سالهای اخیر نگاه کنیم، خانواده اغلب در شرایطی بحرانی نمایش داده میشود، خانوادهای که در آن اعضا از هم فاصله گرفتهاند، حرفهای ناگفته زیادی دارند، اعتماد بین آنها کم شده یا هرکس در دنیای خودش زندگی میکند.
البته نشان دادن مشکلات خانواده موضوع بدی نیست. هنر قرار نیست واقعیتهای تلخ زندگی را پنهان کند. اختلاف، فاصله بین نسلها، مشکلات اقتصادی و سوءتفاهمهای خانوادگی بخشی از زندگی واقعی هستند. مشکل زمانی ایجاد میشود که در تعداد زیادی از آثار، خانواده تقریباً همیشه به عنوان یک محیط سرد و آسیبدیده معرفی میشود، انگار دیگر جایی برای محبت، گفتوگو و همراهی باقی نمانده است.
اکسیر تلاش میکند تصویر متفاوتی ارائه دهد. این سریال خانواده را به عنوان جایی نشان میدهد که با وجود اختلافها هنوز محبت و ارتباط در آن وجود دارد.
در این خانواده، پدر و مادر صرفاً شخصیتهایی نیستند که جلوی خواستههای فرزندان را بگیرند یا نقش مخالف را بازی کنند. آنها حضور دارند، حرف میزنند، نگرانی دارند و در مسیر رشد فرزندانشان نقش ایفا میکنند.
این نکته شاید ساده به نظر برسد، اما در واقع اهمیت زیادی دارد. کودکی که یک سریال تماشا میکند، فقط داستان را دنبال نمیکند؛ او از رفتار شخصیتها الگو میگیرد. وقتی بارها خانوادهای را ببیند که اعضای آن هیچ گفتوگویی با هم ندارند یا فقط باعث مشکل یکدیگر هستند، کمکم این تصویر میتواند برایش تبدیل به یک نگاه طبیعی درباره خانواده شود.
اکسیر در مقابل، نشان میدهد خانواده میتواند جایی باشد که افراد با وجود تفاوتها هنوز کنار هم میمانند.
یکی از زیباترین بخشهای این نگاه، توجه سریال به دورهمیهای خانوادگی است. غذا آماده کردن، کنار سفره نشستن، صحبت کردن و حل کردن مشکلات در فضای صمیمی خانواده، چیزهایی هستند که شاید در ظاهر ساده باشند، اما همین اتفاقهای کوچک پایههای ارتباط خانوادگی را شکل میدهند.
برای نوجوانی که امروز بخش زیادی از وقت خود را در فضای مجازی میگذراند و ارتباطهایش بیشتر از طریق صفحه نمایش شکل میگیرد، دیدن چنین تصویری میتواند یادآوری کند که ارتباط واقعی با آدمها هنوز ارزشمند است.
البته اکسیر نمیگوید در این خانواده هیچ مشکلی وجود ندارد. اختلاف نظر بین والدین و نوجوانان همچنان دیده میشود. تفاوت نگاه نسلها وجود دارد. اما پیام اصلی این است که اختلاف، به معنی پایان رابطه نیست.
خانواده میتواند جایی باشد که افراد در آن با وجود تفاوتها، تلاش میکنند همدیگر را بفهمند. همین نگاه، یکی از ارزشمندترین بخشهای سریال است.
توجه به سنت ها
یکی دیگر از بخشهای قابل توجه اکسیر، نوع نگاه آن به سنتهای ایرانی است. در سالهایی که بسیاری از آثار نمایشی یا از کنار سنتها عبور میکنند یا آنها را صرفاً به شکل یک تصویر تزئینی نشان میدهند، این سریال تلاش میکند دوباره به بعضی از رفتارهای خانوادگی و فرهنگی توجه کند.
برای مثال، نمایش آماده کردن سبزیپلو با ماهی در شب عید یا دورهم جمع شدن اعضای خانواده، شاید در نگاه اول یک اتفاق ساده باشد، اما همین جزئیات کوچک بخش مهمی از خاطره و هویت خانوادگی بسیاری از مردم را شکل داده است. این نوع لحظهها به مخاطب یادآوری میکند که بعضی از رسمها فقط یک کار تکراری نیستند، بلکه فرصتی برای کنار هم بودن و تقویت رابطه بین اعضای خانواده هستند.
اما نکته مثبت اکسیر این است که تنها به نمایش ظاهری این سنتها اکتفا نمیکند. یکی از تفاوتهای مهم نسل امروز با نسلهای قبل این است که دیگر خیلی از رفتارها را صرفاً به دلیل اینکه از قدیم بوده قبول نمیکند. نوجوان امروز معمولاً میپرسد. چرا باید این کار را انجام بدهم؟ چه معنایی پشت آن وجود دارد؟ چه چیزی باعث شده این رفتار سالها ادامه پیدا کند؟
این تغییر نگاه را نمیتوان نادیده گرفت. اگر قرار باشد سنتها به نسل جدید منتقل شوند، دیگر کافی نیست که فقط گفته شود این کار را انجام بده چون رسم است. نسل جدید نیاز دارد ارتباطی منطقی و احساسی با آن رفتار پیدا کند.
اکسیر در این بخش تلاش میکند همین فاصله را کمتر کند. سریال نشان میدهد پشت بعضی از این رسمهای ساده، مفاهیمی مثل با هم بودن، توجه به خانواده، حفظ ارتباط بین نسلها و ساختن خاطرههای مشترک وجود دارد.
وقتی نوجوان متوجه میشود یک سنت فقط یک دستور قدیمی نیست، و بخشی از یک تجربه انسانی است، احتمال بیشتری دارد که با آن ارتباط برقرار کند.
این نگاه اهمیت زیادی دارد، چون یکی از مشکلات انتقال فرهنگ در دنیای امروز همین است، بسیاری از ارزشها زمانی از بین میروند که فقط شکل ظاهری آنها حفظ شود و دلیل و معنای پشتشان فراموش شود.
کمدی تمیز
یکی از نقاط قوت مهم اکسیر، نوع طنز آن است. ساختن یک اثر کمدی که بتواند مخاطب را بخنداند، کار سادهای نیست؛ مخصوصاً وقتی هدف این باشد که یک خانواده بتواند آن را کنار هم تماشا کند.
در سالهای اخیر، بخشی از آثار طنز برای ایجاد خنده سریع، به سمت شوخیهایی رفتهاند که بیشتر بر ایجاد هیجان لحظهای، شوخیهای دوپهلو یا موضوعات سطحی تکیه دارند. این نوع شوخیها شاید در کوتاهمدت واکنش مخاطب را بگیرند، اما همیشه نمیتوانند یک اثر ماندگار بسازند.
مثلا حتی اکسیر به نماد های کارکترها و الگو های آشنا هم توجه کرده شباهت این کارکتر به کارکتر گرو در من نفرت انگیر در بین کاربران فضای مجازی بسیار پیچیده است.
اکسیر مسیر متفاوتی را انتخاب میکند. طنز این سریال بیشتر از موقعیتها، رفتار شخصیتها و تفاوت نگاه افراد شکل میگیرد. یعنی مخاطب به دلیل شناخت شخصیتها و شرایطی که در آن قرار میگیرند میخندد، نه صرفاً به دلیل یک شوخی زودگذر.
این موضوع برای یک اثر نوجوانانه اهمیت بیشتری دارد. نوجوان باید بتواند هم سرگرم شود و هم احساس کند اثری که میبیند برای او احترام قائل است.
البته کمدی خانوادگی به این معنا نیست که همه چیز باید ساده و بدون چالش باشد. یک طنز خوب میتواند درباره مشکلات، اختلافها و حتی سختیهای زندگی شوخی کند، اما تفاوت در این است که برای خنداندن مخاطب، ارزشها و شخصیتها را تخریب نکند.
اکسیر در بیشتر لحظات خود تلاش میکند همین تعادل را حفظ کند. شوخی دارد، فضای شاد ایجاد میکند و در عین حال اجازه نمیدهد طنز به سمت چیزی برود که تماشای آن در کنار خانواده سخت شود.
همین ویژگی باعث میشود سریال فقط برای گروه سنی کودک و نوجوان قابل استفاده نباشد؛ والدین هم میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و لحظاتی را در کنار فرزندانشان تجربه کنند.
در واقع، یکی از ارزشهای مهم این نوع کمدی این است که دوباره مفهوم تماشای خانوادگی را زنده میکند؛ یعنی اثری که اعضای مختلف خانواده با سن و نگاه متفاوت بتوانند کنار هم ببینند و هرکدام چیزی از آن دریافت کنند.
هدف اصلی این سریال
اگر از ظاهر فانتزی و عناصر خیالی اکسیر عبور کنیم، میتوان دید که یکی از موضوعات مهم سریال، مسئله رابطه کودکان و نوجوانان با دنیای دیجیتال است.
امروز گوشی هوشمند، بازیهای آنلاین، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی بخش بزرگی از زندگی نسل جدید را تشکیل دادهاند. فناوری به خودی خود مشکل نیست و امکانات زیادی ایجاد کرده است، اما زمانی که استفاده از آن جای ارتباط واقعی، فعالیت فیزیکی و تجربههای زندگی را بگیرد، میتواند مشکلاتی ایجاد کند.
کودکی که ساعتهای زیادی را تنها در دنیای صفحه نمایش میگذراند، ممکن است فرصت کمتری برای بازی واقعی، گفتوگو با خانواده، تجربه محیط بیرون و ساختن خاطرات مشترک داشته باشد.
این موضوع در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای جدی خانوادهها تبدیل شده است. پژوهشهای مختلف نیز درباره افزایش زمان استفاده کودکان و نوجوانان از صفحهنمایشها و پیامدهای احتمالی آن بر خواب، فعالیت بدنی و تعاملات اجتماعی هشدار دادهاند.
در سکانس زیر که از اولین قسمت های این سریال است، برای مخاطب یک دیدگاه اولیه میسازد و تا قسمت های حال حاضر سریال این کودک شلوغ کار بعد از مشغولیت به موبایل کاملا یک کودک گوشه گیر میشود.
سکانس بعدی از قسمت های اخیر این سریال را ببینید که چگونه در لفافه تلاش برای تلنگر فرهنگی دارد.
اکسیر تلاش میکند این موضوع را در قالب یک داستان فانتزی بیان کند. یعنی به جای اینکه مستقیم به نوجوان بگوید گوشی را کنار بگذار یا فضای مجازی بد است، شرایطی میسازد که مخاطب خودش تفاوت میان این دو دنیا را ببیند.
این نکته مهم است، چون نوجوان امروز معمولاً در برابر نصیحت مستقیم مقاومت میکند. اگر کسی به او بگوید چه کاری انجام بده یا نده، ممکن است احساس کند آزادی انتخابش زیر سؤال رفته است. اما وقتی همین مفهوم در قالب داستان، شخصیت و تجربه نشان داده شود، احتمال پذیرش آن بیشتر میشود.
سبک های خاصی از شوخی و نهایتا پیام اصلی از ترفند های اصلی این سریال است.
خندیدن به مشکلات اقتصادی
یکی دیگر از نکات قابل توجه در اکسیر، نوع برخورد آن با مشکلات اقتصادی و سختیهای روزمره زندگی است. یکی از ویژگیهای مثبت این سریال این است که تلاش نمیکند یک دنیای کاملاً جدا از واقعیت بسازد؛ دنیایی که در آن هیچ مشکلی وجود ندارد و همه چیز همیشه خوب پیش میرود.
زندگی واقعی مردم پر از چالشهای مختلف است، از فشارهای اقتصادی گرفته تا نگرانیهای مربوط به هزینههای زندگی. یک اثر خانوادگی اگر بخواهد با مخاطب خود ارتباط برقرار کند، نمیتواند این واقعیتها را کاملاً نادیده بگیرد.
اکسیر در بعضی از لحظات تلاش میکند همین سختیها را وارد فضای طنز کند. نمونه آن سکانسی است که خانواده برای تهیه غذا با محدودیتهایی روبهرو هستند و مقدار گوشت را برای خورشت کمتر میکنند و با شوخی درباره همین موضوع صحبت میکنند.
البته این بخش میتوانست کمی عمیقتر هم باشد. یعنی سریال در کنار نشان دادن سختیهای اقتصادی، فرصت داشت بیشتر به تلاش، خلاقیت و راههایی که خانوادهها برای عبور از مشکلات پیدا میکنند بپردازد. چون صرفاً نشان دادن کمبودها، حتی اگر با زبان طنز باشد، بعد از مدتی ممکن است تصویر ناقصی از واقعیت ارائه دهد.
با این حال، استفاده از اغراق در این صحنهها را باید در چارچوب طنز دید. طنز معمولاً برای برجسته کردن یک مشکل، کمی آن را بزرگتر از حالت عادی نشان میدهد تا مخاطب هم بخندد و هم به موضوع فکر کند. اکسیر در این بخش تلاش میکند بین خنده و اشاره به واقعیت تعادل ایجاد کند.
اما کجای کار میلنگد؟ بخشهایی که نیاز به دقت بیشتری داشتند
با وجود تمام نکات مثبتی که درباره اکسیر گفته شد، این سریال اثری بدون نقص نیست. اتفاقاً وقتی یک اثر برای خانواده و نوجوان ساخته میشود، انتظار از آن بیشتر میشود؛ چون مخاطب آن تنها برای سرگرمی پای آن نمینشیند، و ممکن است بخشی از نگاه خود به خانواده، روابط اجتماعی و ارزشها را هم از آن دریافت کند.
به همین دلیل، جزئیات در چنین آثاری اهمیت زیادی پیدا میکنند. یک انتخاب کوچک در داستان، یک نوع رفتار یا حتی حذف یک موضوع، میتواند روی برداشت مخاطب تأثیر بگذارد.
اکسیر در بخشهایی توانسته تصویری گرم و متفاوت ارائه دهد، اما در بعضی قسمتها به نظر میرسد میتوانست با دقت بیشتری عمل کند. سه نکته اصلی در این زمینه قابل بررسی است.
نقد اول، از دست رفتن یک فرصت فرهنگی
یکی از پرسشهایی که درباره فضای زمانی سریال مطرح میشود، این است که چرا نشانه مشخصی از ماه مبارک رمضان در آن دیده نمیشود.
داستان اکسیر در فضای نوروز است. دورهای که در سال اخیر با ماه رمضان همزمان شده بود. و به نظر میرسد این سریال هم برای همین دوران ساخته شده بود. این همزمانی، یک موقعیت خاص فرهنگی ایجاد میکرد که میتوانست فرصت بسیار خوبی برای ساختن لحظههای ماندگار در سریال باشد.
تصور کنید خانوادهای که در کنار آماده شدن برای عید، فضای معنوی رمضان را هم تجربه میکند؛ دور سفره افطار جمع میشوند، درباره روزهداری صحبت میکنند یا بخشی از سبک زندگی خود را در این ایام نشان میدهند. چنین جزئیاتی میتوانست لایه فرهنگی سریال را عمیقتر کند.
وقتی یک اثر تلاش میکند درباره خانواده ایرانی، سنتها و سبک زندگی صحبت کند، طبیعی است که انتظار داشته باشیم بخشهای مهمی از واقعیت فرهنگی جامعه را هم ببیند.
نبود کامل این فضا باعث شده بخشی از تصویری که سریال از خانواده ایرانی ارائه میدهد، ناقص به نظر برسد. اکسیر تلاش زیادی برای نشان دادن سنتها دارد، اما نادیده گرفتن یکی از مهمترین مناسبتهای فرهنگی و مذهبی جامعه، یک فرصت از دسترفته محسوب میشود.
نقد دوم، معنویت بدون نشانه
یکی از مهمترین نقدهایی که میتوان به اکسیر وارد کرد، به نوع نمایش مفاهیم معنوی در این سریال مربوط میشود.
در طول داستان، نشانههایی از باور به خدا، دعا کردن، ارتباط با یک نیروی بالاتر و وجود اتفاقات ماورایی دیده میشود. شخصیتها گاهی درباره مسائل معنوی صحبت میکنند و به وجود نیرویی فراتر از دنیای مادی باور دارند. این بخش از سریال نشان میدهد سازندگان تلاش کردهاند موضوع معنویت را وارد داستان کنند و اثر را صرفاً به یک ماجرای سرگرمکننده محدود نکنند.
اما مسئله اینجاست که این معنویت، خیلی کلی و بدون نشانههای مشخص باقی میماند. یعنی مخاطب با مفهومی از خدا و باور معنوی روبهرو میشود، اما این باور ارتباط مشخصی با یک چارچوب دینی و فرهنگی پیدا نمیکند.
تفاوت مهمی میان وجود حس معنوی و داشتن هویت دینی مشخص وجود دارد. بسیاری از آثار میتوانند درباره دعا، خیرخواهی یا ارتباط انسان با یک نیروی بزرگتر صحبت کنند، اما وقتی قرار است یک اثر درباره خانواده ایرانی و سبک زندگی این جامعه حرف بزند، طبیعی است که انتظار داشته باشیم این مفاهیم در بستر فرهنگی مشخص خودشان هم دیده شوند.
مشکل اینجاست که اگر معنویت از نشانهها و ریشههای فرهنگی خودش جدا شود، ممکن است برای مخاطب نوجوان به یک احساس کلی و مبهم تبدیل شود، چیزی شبیه اینکه یک نیروی خوبی در جهان وجود دارد بدون اینکه بداند این نگاه از چه جهانبینی و چه نظام فکریای میآید.
نوجوان در دورهای قرار دارد که در حال ساختن هویت و نگاه خودش به جهان است. او فقط به پیامهای کلی درباره خوب بودن و مثبت فکر کردن نیاز ندارد، او نیاز دارد با مفاهیم روشن، الگوهای مشخص و تجربههای واقعی روبهرو شود.
برای همین، حضور نشانههای واضحتر دینی در فضای خانواده سریال میتوانست به این بخش عمق بیشتری بدهد. نمایش ساده رفتارهایی مثل نماز خواندن، روزه گرفتن، دعاهای خانوادگی یا حضور پررنگتر مناسبتهای مذهبی، لزوماً به معنی تبدیل شدن سریال به یک اثر کاملا مذهبی نیست.
اتفاقاً اگر این عناصر در همان فضای گرم خانوادگی که اکسیر ساخته قرار میگرفتند، میتوانستند طبیعی و باورپذیر باشند. یعنی مخاطب به جای اینکه فقط با یک مفهوم کلی از معنویت روبهرو شود، میتوانست ببیند این باورها چگونه در زندگی روزمره یک خانواده حضور دارند.
در واقع، مشکل اصلی نبودن معنویت در سریال نیست؛ مشکل این است که این معنویت میتوانست هویت و ریشه مشخصتری داشته باشد.
نقد سوم، مرز باریک میان صمیمیت و بیتوجهی به حریمها
آخرین نکتهای که درباره اکسیر نیاز به بررسی دارد، نوع نمایش ارتباط میان نوجوانان دختر و پسر در فضای خانوادگی و فامیلی سریال است.
در این اثر، رابطه میان نوجوانان بسیار راحت، دوستانه و بدون فاصله نشان داده میشود. آنها با یکدیگر شوخی میکنند، گفتوگوهای صمیمانه دارند و ارتباطشان بیشتر شبیه دوستی نزدیک است تا یک رابطه محدودشده در چارچوبهای خانوادگی.
طبیعی است که بخشی از مخاطبان ممکن است این نوع رابطه را بازتابی از واقعیت بعضی خانوادههای امروز بدانند. در جامعه امروز، سبک ارتباط افراد با یکدیگر تغییر کرده و در برخی خانوادهها نوجوانان ارتباط راحتتری با فامیل و اطرافیان خود دارند.
اما نکتهای که نباید فراموش شود این است که تلویزیون تنها آینهای برای نشان دادن واقعیت نیست؛ این رسانه در بسیاری از مواقع نقش الگوسازی هم دارد. یعنی چیزی که نمایش میدهد، میتواند روی نگاه و رفتار مخاطب هم اثر بگذارد.
بهخصوص در مورد مخاطب نوجوان، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند. نوجوان هنوز در حال شناختن مرزهای ارتباطی، احساسات و روابط اجتماعی خود است. به همین دلیل، نحوه نمایش این روابط میتواند روی برداشت او از یک ارتباط سالم تأثیر بگذارد.
مسئله این نیست که هر نوع ارتباط میان دختر و پسر باید حذف شود یا روابط انسانی نادیده گرفته شود. مسئله این است که یک اثر خانوادگی باید بتواند میان نشان دادن صمیمیت و رعایت حریمهای فرهنگی تعادل ایجاد کند.
در اکسیر تلاش شده این روابط در فضای سالم و خانوادگی نمایش داده شوند، اما شاید بهتر بود سازندگان کمی حساسیت بیشتری در میزان این صمیمیت به خرج میدادند. گاهی یک تغییر کوچک در نوع دیالوگها، میزان شوخیها یا نحوه تعامل شخصیتها میتواند باعث شود مخاطبان بیشتری احساس راحتی کنند.
رعایت این مرزها به معنی کم کردن جذابیت داستان نیست. اتفاقاً یک نویسنده توانمند میتواند هم رابطههای انسانی گرم و دوستداشتنی بسازد و هم چارچوبهایی را که برای بخش زیادی از خانوادهها اهمیت دارد، حفظ کند.
جمعبندی نهایی | کلام آخر
در مجموع، اکسیر را میتوان یکی از تلاشهای قابل توجه برای ساخت یک اثر خانوادگی و نوجوانانه دانست؛ اثری که در دورهای ساخته شده که پیدا کردن محتوایی مناسب برای تماشای جمعی خانواده آسان نیست.
بزرگترین نقطه قوت سریال این است که دوباره خانواده را به عنوان یک فضای زنده، گرم و قابل اعتماد نشان میدهد. در این اثر، خانواده مجموعهای از آدمهای بیارتباط زیر یک سقف نیست؛ جایی است که افراد با وجود اختلافها، هنوز به هم تکیه میکنند و برای حل مشکلات کنار هم قرار میگیرند.
همچنین توجه به سنتها، استفاده از طنز سالم، تلاش برای فاصله دادن نوجوان از دنیای بیش از حد دیجیتال و نشان دادن امید در کنار مشکلات روزمره، از ویژگیهایی است که ارزش این سریال را بیشتر میکند.
با این حال، اکسیر میتوانست با دقت بیشتر در بعضی بخشهای فرهنگی و محتوایی، اثر کاملتری باشد. توجه بیشتر به مناسبتهای مذهبی، ارائه تصویر روشنتر از باورهای دینی و دقت بیشتر در نمایش روابط نوجوانان، میتوانست این مجموعه را یک قدم جلوتر ببرد.
در نهایت، ارزش اکسیر در این است که نشان میدهد هنوز امکان ساخت آثاری وجود دارد که هم مخاطب را سرگرم کنند و هم دغدغههایی فراتر از سرگرمی داشته باشند. شاید این سریال کامل نباشد، اما مسیری را نشان میدهد که میتواند در آثار آینده با اصلاح ضعفها، به ساخت جریان قویتری از برنامههای خانوادگی و نوجوانانه منجر شود؛ آثاری که هم قصه داشته باشند، هم هویت، و هم بتوانند میان نسلها ارتباط ایجاد کنند.
پیوست ها
[۱] خبرآنلاین؛ ماجراجویی داریوش فرضیایی در اکسیر
[۲] فرارو؛ جزئیات سریال اکسیر و داستان عمو پورنگ
[۳] مهر؛ تصویربرداری سریال اکسیر تمام شد؛ عمو پورنگ با نقش پیروز روی آنتن میآید
[۴] فرارو؛ بازگشت عمو پورنگ به تلویزیون با اکسیر
[۵] ایرنا؛ مهلقا باقری با اکسیر به تلویزیون میآید
دیدگاهتان را بنویسید