سازمان اُرت مؤسسه یهودی زمان پهلوی

یکی از مؤسسات فعال یهود در عصر پهلوی، سازمان اُرت بود. این مؤسسه شعبه‌­ای از مؤسسۀ جهانی اُرت است که در 1880 میلادی/1259 شمسی در اروپا پایه­‌گذاری شد.

هزینۀ این سازمان از سوی مرکز جهانی اُرت در ژنو (سوئیس) تأمین می‌­شد.

این مؤسسه از هنرستان­‌های مختلف برای فراگیری نوجوانان یهودی در حرفۀ صنعتگری تشکیل شده بود. رشته­‌هایی که دختران و پسران در آن آموزش می‌­دیدند شامل: برق، مکانیک، تراشکاری، نقشه کشی، خیاطی و… بود، آن‌­ها با روش‌­های پیشرفته و وسایل مدرن در آن زمان بسیاری از فرزندان یهودی را تربیت کرده و وارد بازار کار کردند.

دفتر مرکزی آن در ژنو واقع شده است. اولین هنرستان اُرت در جهان در سال 1880 میلادی تأسیس و بعد از آن در تمام کشورهای اروپا، آمریکا، آسیا، آفریقای شمالی و جنوبی تأسیس شد.

بعد از مؤسسۀ آلیانس، هنرستان‌­های اُرت از بالاترین مکان‌های خدمت‌‌رسانی به یهودیان در سراسرجهان به ویژه ایران بود.

از اهمیت این هنرستان همین بس که «بارون ادموند روچیلد» در سفر دو هفته‌­ای خود به ایران از آن بازدید کرد و در دفتر یادبود آن مطلب نوشت و اظهار خوشحالی خود را بیان کرد.

اولین رئیس سازمان اُرت در خیابان صبا تهران به نام «ژزف گالانی» از اهالی لهستان و تبعۀ اسرائیل و به زبان‌های عبری، فرانسه، انگلیسی، روس و ییدیش(زبان عبری مختلط با آلمانی که یهودیان اروپایی تکلم می‌کردند) تسلط داشت.

سازمان مرکزی اُرت در شهرستان‌­های اصفهان و شیراز نیز شعبه‌­هایی دایر کرد که با همکاری انجمن‌­های محلی یهود پیش می­‌رفت. یکی از موارد حائز اهمیت این سازمان راه‌اندازی بخش دختران اُرت از جمله فعالیت‌­های اُرت جهانی در ایران بود.

مؤسسۀ اُرت مانند دیگر تشکیلات یهودی در ایران اهداف صهیونیستی خود را نیز دنبال می‌کرد. تشویق و ترغیب یهودیان ایرانی برای رفتن به فلسطین اشغالی و جمع‌آوری اعانه برای صهیونیسم که در سند وزارت کشور به شماره 57790/5 مورخ 10/10/1332 به صراحت در آن بیان شده است.

بعد از اتمام هنرستان، افراد عضو گروه «انجمن فارغ‌التحصیلان اُرت ایران» می‌­شدند که از اهداف این انجمن، انتشار نشریه و پیدا کردن کار برای فارغ التحصیلان بود. نکته قابل توجه این است که طبق سند ساواک به شماره 30839/ه/4 در تاریخ 8/12/1345 این انجمن دارای مجوز قانونی نبوده است.

«شموئیل کامران» یهودی عضو سابق «هنرپیشگان صهیون» و عضو مؤسس سازمان جوانان یهود ایران که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به آمریکا مهاجرت کرد در مقاله‌­ای به موضوع تشکیلات خارجی یهود در ایران اشاره کرده است:

مؤسسات خارجی یهود به ترتیب عبارت بودند از: مدارس آلیانس، سازمان سخنوت اسرائیل که در امر مهاجرت کمک می‌­کرد، امریکن جوینت(American Joint) که از بهداشت محله و بیمارستان گرفته تا مشاوره و کمک­‌های مالی در تمام سطوح کارهای اجتماعی فعالیت می‌­کرد.

به­‌طور کلی می‌­توان گفت این مؤسسه با سودجویی از عنوان بین‌المللی و موقعیت خاص خود تحت عناوینی با برپایی مراسم­‌های ویژه و دعوت از سرمایه‌­داران و شخصیت­‌های یهودی و حتی برخی سران مملکتی ایران برای اهداف صهیونیستی اعانه جمع‌آوری می‌­کرد.

اعطای امتیازات ویژه به محافل یهود ایران از سوی دستگاه سلطنت و بهره‌برداری سیاسی و تبلیغاتی از مناسبات این کانون‌­ها با مراکز یهودی و صهیونیستی جهان خارج، یک معامله رایج و مرسوم بین رژیم پهلوی و برخی تشکل‌­های یهودی داخل کشور در آن دوران بود. ارتباط عمیق و گستردۀ آن­‌ها با یهود بین‌الملل و صهیونیسم جهانی نه‌تنها از نظر ساواک پوشیده نبود بلکه رؤسای سازمان امنیت تلاش می‌­کردند از این پیوند و ارتباط به نفع سلطنت پهلوی استفاده کنند.