پاسخ به شایعات | انهدام موشک کروز با برنو

چندی پیش خبری منتشر شد مبنی بر اینکه یکی از عشایر غیور با تفنگ برنو موشک کروز را ساقط کرده است. در این مطلب می‌خواستیم تجریه و تحلیلی علمی بر این خبر داشته باشیم تا با بررسی آن حقیقت این خبر مشخص شود. سوال اصلی این است که آیا امکان زدن یک موشک کروز با اسلحۀ برنو امکان‌پذیر است یا خیر؟ پاسخ به این سوال و بررسی این موضوع به یکی از شایعات مشهور این مدت پاسخ می‌دهد.

موشک‌های کروز، اگرچه ممکن است در مقایسه با موشک‌های بالستیک کندتر به نظر برسند، اما همچنان اهداف چالش‌برانگیزی هستند که برای مقابله با آن‌ها پیچیده‌ترین و گران‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی جهان طراحی شده‌اند.

دلایل این عدم امکان، ترکیبی از فیزیک پرواز، محدودیت‌های انسانی و تفاوت عظیم در مقیاس فناوری بین یک تفنگ گلوله‌زنی متعلق به قرن بیستم و یک سلاح هدایت‌شونده قرن بیست و یکم است.

اولین و بنیادی‌ترین مانع، تفاوت در سرعت و ماهیت حرکت هدف است. موشک‌های کروز به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: فروصوت(Subsonic) و مافوق صوت (Supersonic). موشک‌های کروز مانند «تام‌هاوک» با سرعتی نزدیک به سرعت صوت، حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ کیلومتر بر ساعت (تقریباً ۲۲۰ تا ۲۵۰ متر بر ثانیه) حرکت می‌کنند.

این سرعت، اگرچه کمتر از سرعت گلوله برنو (حدود ۸۰۰ متر بر ثانیه) است، اما هدف در یک مسیر مستقیم و قابل پیش‌بینی حرکت نمی‌کند.

موشک‌های کروز مدرن برای فرار از رادارها در ارتفاع بسیار پایین و با دنبال کردن پستی و بلندی‌های زمین (با اصطلاح فنی Terrain Hugging) پرواز می‌کنند. این بدان معناست که موشک به طور مداوم در حال تغییر ارتفاع و گاهی تغییر مسیر است و از پشت تپه‌ها و موانع طبیعی به صورت ناگهانی ظاهر می‌شود.

پیش‌بینی نقطه برخورد برای چنین هدفی که در سه بعد حرکت می‌کند و تنها برای چند ثانیه در دید قرار دارد، برای یک انسان با چشم غیرمسلح و یک تفنگ مکانیکی، غیرممکن است.

دومین مسئله کلیدی، زمان واکنش و پنجره فرصت برای شلیک است. به دلیل پرواز در ارتفاع پایین، یک موشک کروز از لحظه‌ای که در افق ظاهر می‌شود تا زمانی که از بالای سر شخص عبور کرده یا به هدف برخورد کند، تنها چند ثانیه قابل مشاهده خواهد بود.

در این بازه زمانی بسیار کوتاه، یک تیرانداز باید فرآیندهای متعددی را طی کند: ۱) تشخیص شیء پرنده به عنوان یک موشک متخاصم (که خود امری بعید است). ۲) بالا آوردن تفنگ و قرار دادن آن روی شانه. ۳) یافتن هدف در دوربین یا مگسک. ۴) انجام محاسبات ذهنی غیرممکن برای پیش‌بینی مسیر. ۵) هدف‌گیری و شلیک.

کل این فرآیند بسیار بیشتر از فرصت چند ثانیه‌ای موجود به طول می‌انجامد. سامانه‌های دفاع نزدیک (CIWS) دقیقاً برای حل همین مشکل طراحی شده‌اند آن‌ها با استفاده از رادار، به صورت کاملاً خودکار هدف را در چند ثانیه شناسایی، ردیابی و با شلیک هزاران گلوله در دقیقه منهدم می‌کنند، کاری که از توانایی یک انسان کاملاً خارج است.

سومین چالش، بحث انرژی تخریبی و آسیب‌پذیری هدف است. فرض محال کنیم که تیرانداز به شکلی موفق به برخورد گلوله با بدنه موشک شود. یک گلوله ۷.۹۲ میلی‌متری برنو حامل انرژی جنبشی مشخصی است که برای نفوذ در اهداف نرم یا ورقه‌های فلزی نازک طراحی شده است.

اما بدنه یک موشک کروز از آلیاژهای آلومینیوم و تیتانیوم بسیار مقاوم ساخته شده تا بتواند فشارها و حرارت عظیم ناشی از پرواز با سرعت بالا را تحمل کند. برخورد یک گلوله کوچک به این بدنه، در خوشبینانه‌ترین حالت یک سوراخ کوچک ایجاد می‌کند. این آسیب جزئی به هیچ وجه برای از کار انداختن موتور توربوجت، سیستم‌های هدایتی پیچیده و محافظت‌شده درونی یا کلاهک جنگی آن کافی نیست.

موشک به پرواز خود ادامه خواهد داد گویی که هیچ اتفاقی نیفتاده است. برای ساقط کردن چنین هدفی، نیاز به یک انفجار در نزدیکی آن است تا با ایجاد موج انفجار و پرتاب صدها ترکش، سطح وسیعی از بدنه آن را تخریب کرده و سیستم‌های حیاتی‌اش را از کار بیندازد کاری که موشک‌های پدافندی با کلاهک‌های انفجاری-ترکشی انجام می‌دهند.

در نهایت، مقایسه این دو فناوری مانند مقایسه یک نیزه با یک جت جنگنده است. تفنگ برنو یک ابزار مهندسی فوق‌العاده برای زمان خود و برای کاربری مشخص خود  یعنی درگیری با اهداف زمینی در فواصل چند صد متری است. از سوی دیگر، موشک کروز اوج فناوری هوافضا، الکترونیک و مواد پیشرفته است که حاصل میلیاردها دلار هزینه برای تحقیق و توسعۀ آن است.

مقابله با چنین تهدیدی نیازمند یک سامانه دفاعی یکپارچه شامل رادارها، ماهواره‌ها، جنگ الکترونیک و موشک‌های رهگیر است. قرار دادن یک سرباز با یک تفنگ گلوله‌زنی در برابر چنین هدفی، از نظر علمی و تاکتیکی شانسی برای موفقیت ندارد.

بنابراین توضیحات علمی که خدمت شما مخاطبان سایت استاد فرج‌نژاد ارائه شد این مطلب شایعه بوده و برای افرادی که اندک آشنایی با تکنولوژی موشک‌ها دارند فاقد ارزش است، البته انهدام پهپاد با تفنگ برنو موضوعی دیگر است که در مطلبی دیگر باید به آن پرداخته شود.

الزامی است که واقع‌گرا باشیم، ما ایرانیان پیشرفت‌های ویژۀ خاص خود را در تسلیحات داشته‌ایم و ترویج چنین مطالب کذبی می‌تواند ارزش رسانه‌ها را در نگاه مخاطبان بکاهد، بله این بار ما در جنگ رمضان قطعا هواپیمای F35 زدیم و خود دشمن هم آن را تأیید کرد اما در جنگ 12 روزه چنین هواپیمایی نزده بودیم و شایعۀ آن و ترویج بدون فکر آن و دفاع بدون فکر از آن آسیب‌هایی برای ما داشت، فراموش نکنیم قبل از آنکه خبرنگار باشیم مسلمانیم و وظیفۀ ما صداقت در خبررسانی و دوری از شایعه و دروغ‌پراکنی است.

تصویری که برای این پست انتخاب شده تصویر ادعایی موشک کروز سرنگون شده با برنو است، بنابر فیزیک و علوم جنگی چنین چیزی امکان‌پذیر نیست اما اگر این تصویر واقعیت داشته باشد با اتفاقی در حد معجزه از سنخ امداد الهی روبرو هستیم که اگر خدا بخواهد جالوت را با یک سنگ می‌کشد و الا باید بگوییم این موشک کروز بر اثر نقص فنی سقوط کرده یا این تصویر برای موشک کروز نیست یا اگر هست که ظواهر نشان می‌دهد هست توسط سامانۀ پدافندی یا سلاح دفاعی دیگری منهدم شده و به عنوان کروز ساقط شده با برنو معرفی شده است.