پاسخ به شایعات | شایعه سخنرانی آیتالله سیدمجتبی خامنهای
در روزهای اخیر، ادعایی مبنی بر سخنرانی قریبالوقوع رهبر جدید، آیت الله سیدمجتبی خامنهای در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی دستبهدست شد. با این حال، رصد دقیق درگاههای اطلاعرسانی نشان میدهد که هیچگونه اعلام رسمی در این خصوص وجود نداشته و این خبر بر پایه گمانهزنیهای بیاساس، شبکهسازیهای رباتی و نقلقولهای فاقد اعتبار شکل گرفته است.
فارغ از تکذیب اصل این خبر، تحلیل الگوی انتشار آن پرده از یک تکنیک در عملیات روانی برمیدارد که هدف نهایی آن، مهندسی افکار عمومی و تزریق ناامیدی و اضطراب به بدنه جامعه است.
در ادامه، ابعاد و تاکتیکهای پنهان این عملیات را بررسی میکنیم:
۱. تاکتیک «ایجاد انتظار کاذب» (تلهگذاری رسانهای)
در مهندسی پیام، همیشه نیازی نیست که خبر اولیه یک خبر منفی یا وحشتآفرین باشد. طراحان این عملیات، عامدانه به دنبال ایجاد یک «نقطه انتظار» در ذهن مخاطب هستند.
در این سناریو، ابتدا خبری ظاهراً معمولی و حتی مثبت (مانند سخنرانی یک مقام عالیرتبه) پمپاژ میشود تا افکار عمومی در حالت شرطیشدگی و انتظار قرار گیرد. این مرحله، در واقع همان تلهگذاری شناختی است.
۲. فاز دوم عملیات: تولید شایعات مخرب و ثانویه
خطر اصلی این سناریو در خودِ خبر سخنرانی نیست؛ خطر اصلی در اتفاقات پس از «محقق نشدن» آن است. زمانی که زمانِ ادعایی فرا میرسد و سخنرانی انجام نمیشود، طراحان عملیات وارد فاز دوم شده و خلأ اطلاعاتیِ ایجادشده را با روایتهای تاریک پر میکنند.
در این مقطع، پلتفرمهای شایعهساز شروع به پمپاژ ادعاهایی نظیر «وقوع ترور»، «بیماری ناگهانی و وخیم»، «اختلافات عمیق در لایههای بالای حاکمیت» یا «بحرانهای امنیتی داخلی» میکنند.
مخاطبی که از قبل در حالت انتظار قرار گرفته بود، اکنون به دلیل برآورده نشدن انتظارش، از نظر روانی آمادگی بالایی برای پذیرش این روایتهای منفی و دلهرهآور پیدا میکند.
۳. هدفگذاری کلان: تخریب انسجام اجتماعی و امید عمومی
دلیل اصلی تشدید این دست از عملیاتهای روانی در مقطع کنونی، هدف قرار دادن موج امید، ثبات و انسجامی است که پس از تعیین رهبر جدید در جامعه شکل گرفته است.
جریانهای متخاصم رسانهای، تثبیت شرایط و آرامش روانی جامعه را مغایر با اهداف خود میدانند؛ بنابراین با تولید اخبار جعلی و ایجاد شوکهای مقطعی، تلاش میکنند تا فضای ذهنی جامعه را مخدوش کرده و احساس بیثباتی و تزلزل را به شهروندان القا کنند.
۴. سوءاستفاده از اخبار «ظاهراً غیرحساس» (تکنیک اسب تروآ)
یکی از نکات قابل تأمل در این عملیات، استفاده از سوژههایی است که در نگاه اول امنیتی یا حساسیتزا به نظر نمیرسند. افراد معمولاً در بازنشر اخبار عادی (مثل زمان یک سخنرانی) احتیاط کمتری به خرج میدهند.
همین امر باعث میشود تا شهروندانِ عادی ناخواسته به بازوی انتشار شایعات تبدیل شوند. طراحان شایعه از همین غفلت عمومی برای وایرال کردن (فراگیر کردن) خبر خود استفاده میکنند تا شبکهای از مخاطبان را برای فاز دوم عملیات خود آماده سازند.
راهکارهای سواد رسانه و ارتقای ایمنیِ شناختی در وضعیت کنونی
برای خنثیسازی این چرخههای مخرب رسانهای، رعایت اصول سواد رسانهای در مواجهه با اخبار ضروری است:
اعتبارسنجی منابع
اخبار مربوط به مقامات عالیرتبه و نهادهای کلان، صرفاً باید از طریق پایگاههای اطلاعرسانی رسمی و خبرگزاریهای معتبر پیگیری شود. کانالهای بینامونشان تلگرامی و حسابهای ناشناس در شبکههای اجتماعی، به هیچوجه منابع موثقی نیستند.
توقف زنجیره انتشار
از ارسال و بازنشر اخباری که منبع مشخصی ندارند حتی با نیت «پرسوجو از دیگران» یا «اطلاعرسانی اولیه» جداً خودداری کنید. در فضای مجازی، هر کلیک شما میتواند به عملیات روانی دشمن سوخت برساند.
تفکر انتقادی در برابر هیجانات
شناخت الگوهایی مانند «سیکل انتظار و ناامیدی»، به شهروندان کمک میکند تا در مواجهه با اخبار هیجانی مکث کرده و پیش از باور یا نشر آن، از خود بپرسند: «چه کسی از انتشار این خبر سود میبرد و منبع اصلی آن کجاست؟»
در دورانهای گذار یا تثبیت شرایط کشور، هوشیاری رسانهای شهروندان، مستحکمترین سپر دفاعی در برابر عملیات روانی است. شایعهسازی و بازی با روان جامعه، تنها زمانی با شکست مواجه میشود که افکار عمومی به سلاح «سواد رسانهای» مجهز باشد و اخبار را از مجاری معتبر دریافت کند.
دیدگاهتان را بنویسید