بازتاب تشییع رهبری شهید در رسانه های خارجی
پدیدآورنده: علیرضا مرادی
بازتاب تشییع رهبری شهید در رسانه های خارجی
رویترز در یکی از مهمترین گزارشهای خود، مراسم تشییع را (فراتر از یک وداع ملی) توصیف کرد و نوشت دریای عزاداران در تهران پیامی روشن به آمریکا و اسرائیل فرستاد، این پیام که تلاش آنها برای شکستن جمهوری اسلامی شکست خورده است.[1] ترجمه اصلیترین بخش این گزارش چنین است، (تشییع آیتالله خامنهای فقط یک وداع ملی نبود. دریای عزاداران در تهران پیامی به آمریکا و اسرائیل فرستاد که تلاش آنها برای شکستن جمهوری اسلامی ناکام مانده است.) این جمله، هرچقدر هم با ادبیات رسانهای غربی نوشته شده باشد، یک اعتراف مهم در دل خود دارد، آنها فهمیدند که خیابانهای تهران، برخلاف آرزوی دشمن، تصویر شکست ایران را نشان نداد.
رویترز در همان گزارش نوشت ایران، به جای اینکه پس از جنگ و ضربههای آمریکا و اسرائیل ضعیف به نظر برسد، خود را متحد، سرسخت و آماده اثرگذاری بر مرحله بعدی نشان داد.[1] ترجمه مضمون این بخش چنین است، (ایران پس از جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد، چهرهای تضعیفشده نشان نداد، خود را مقاوم، متحد و مصمم برای شکل دادن به آینده نشان داد.) این دقیقاً همان نقطهای است که باید روی آن ایستاد. دشمن انتظار داشت تشییع رهبر شهید، نشانه پایان یک دوره و آغاز سردرگمی باشد. اما حتی رویترز هم ناچار شد آن را نشانه ایستادگی و بازسازی قدرت سیاسی ایران ببیند.
گاردین نیز از زاویهای متفاوت اما بسیار مهم به مراسم نگاه کرد. این رسانه در گزارشی از تهران نوشت که میلیونها نفر در چهارمین روز عزاداری به خیابانهای مرکزی پایتخت آمدند و بسیاری از حاضران، ایستادگی خود را بعد از ماهها جنگ و فشار، نشانه قویتر شدن ایران میدانستند.[2] گاردین در تیتر گزارش خود از عبارت معنادار (ما موشکهای واقعی ایران هستیم) استفاده کرد؛ عبارتی که بر یکی از پلاکاردهای مراسم دیده میشد.[2]
ترجمه مضمون این بخش روشن است (مردم میگفتند ما خودمان موشکهای واقعی ایران هستیم.) این جمله ساده، از بسیاری تحلیلهای امنیتی غربی مهمتر است. چون نشان میدهد قدرت ایران فقط در سلاح و توان نظامی خلاصه نمیشود، پشت آن، مردمی ایستادهاند که خود را بخشی از قدرت بازدارندگی کشور میدانند.
گاردین در گزارش خود نوشت این مراسم برای حاضران، فقط سوگواری نبود، نمایش میهندوستی هم بود.[2] این اعتراف مهمی است. رسانهای که معمولاً تلاش میکند شکافهای اجتماعی ایران را پررنگتر از پیوندهای ملی نشان دهد، در این گزارش ناچار شد بپذیرد که در خیابانهای تهران، سوگ با غرور ملی گره خورده بود. مردم فقط برای بدرقه یک رهبر سیاسی نیامده بودند. بسیاری آمده بودند تا بگویند ایران پس از این ضربه، از خود تصویر شکست و ترس نشان نمیدهد.
الجزیره نیز گزارش داد که طی سه روز، میلیونها نفر در سراسر کشور برای ادای احترام به رهبر شهید به میدان آمدند.[3] در گزارش الجزیره آمده بود که خیابانهای تهران برای سومین روز متوالی مملو از جمعیت شد و کامیون حامل پیکر رهبر شهید و چهار عضو خانوادهاش به سمت میدان آزادی حرکت کرد.[3] ترجمه اصلیترین بخش این گزارش چنین است، (میلیونها نفر در سراسر کشور طی سه روز گذشته برای ادای احترام به رهبری او حضور یافتند.) الجزیره همچنین به نقل از تلویزیون ایران نوشت که جمعیت در امتداد بلوارهای اصلی تهران کشیده شده و این حضور با مراسم عظیم تشییع امام خمینی در سال ۱۳۶۸ مقایسه شده است.[3]
در بخش دیگری از گزارش الجزیره، صدای مردم حاضر در مراسم نیز بازتاب پیدا کرد. یکی از عزاداران به الجزیره گفت آمریکا و اسرائیل قصد داشتند ایران را دچار شکاف کنند، اما رهبر ایران مانع این شکاف شد و مردم برای قدردانی از آنچه او برای ایران انجام داده، آمدهاند.[3] ترجمه مضمون این بخش چنین است، (آمریکا و اسرائیل میخواستند ایران را تقسیم کنند، اما رهبر ما مانع شد. ایرانیها اینجا هستند تا قدردانی خود را نشان دهند.) این بخش مهم است، چون نشان میدهد حتی در روایت رسانه خارجی نیز بخشی از مردم، حضور خود را پاسخ مستقیم به پروژه شکافسازی دشمن معرفی کردند.
آسوشیتدپرس هم مراسم تهران را با عباراتی مانند (انبوه عزاداران سیاهپوش) و (جاری شدن جمعیت به پایتخت) روایت کرد.[4] این خبرگزاری نوشت عزاداران سیاهپوش روز دوشنبه برای مراسم تشییع رهبر فقید ایران به پایتخت آمدند و جمعیتهایی شعارهایی علیه ترامپ سر دادند.[4] ترجمه مضمون گزارش آسوشیتدپرس چنین است، (عزاداران سیاهپوش به پایتخت ایران سرازیر شدند تا در بخشی از مراسم تشییع آیتالله خامنهای شرکت کنند.) در همین گزارش، تصاویر کامیون حامل پیکر رهبر شهید در میان جمعیت و حرکت آن به سمت برج آزادی نیز توضیح داده شد.[4] این تصویر برای رسانههای خارجی اهمیت داشت؛ چون تهران را نه شهر خاموش و ترسیده، که صحنه یک اجتماع سنگین سیاسی و احساسی نشان میداد.
رویترز در گزارش دیگری، بخش خشم مردم نسبت به آمریکا و ترامپ را برجسته کرد. این خبرگزاری نوشت جمعیت ایرانیان روز دوشنبه در خیابانهای تهران راهپیمایی کردند و این روز را بزرگترین روز در هفته مراسمهای گسترده یادبود دانست.[5] رویترز همچنین نوشت که پیکرها در کامیونی بزرگ در خیابانها حرکت داده شدند و برای خنک کردن جمعیت، از بالا آب پاشیده میشد.[5] ترجمه اصلیترین بخش این گزارش چنین است، (جمعیت ایرانیان روز دوشنبه در خیابانهای تهران در مراسم تشییع رهبر کشتهشده خود راهپیمایی کردند، بزرگترین روز از یک هفته مراسمهای عظیم یادبود.) همین تعبیر (بزرگترین روز) نشان میدهد رسانه خارجی هم متوجه نقطه اوج این مراسم شده بود.
در همین گزارش، رویترز تلاش کرد بخشهایی از خشم مردم علیه ترامپ را برجسته کند، از بنرها و شعارها تا نمادهایی که ترامپ و مقامات آمریکا و رژیم صهیونیستی را هدف گرفته بود.[5] طبیعی است که رسانههای غربی از میان آن همه سوگ، اشک، خانواده، پرچم، قرآن، دعا و حضور ملی، بخش خشم ضدآمریکایی را برجستهتر کنند. اما همین برجستهسازی نیز به ضرر روایت آمریکا تمام شد. چون نشان داد ترور و تهدید، نه ترس ساخته و نه سکوت؛ نتیجه آن، خشم عمومی و نفرت سیاسی بیشتر از آمریکا بوده است.
گاردین در گزارش تحلیلی دیگری حتی تلاش کرد تصویر پیچیدهتری ارائه دهد و از شکافها و مطالبات تغییر در جامعه ایران سخن بگوید.[6] اما نکته مهم این است که همین گزارش نیز نتوانست اصل ماجرا را انکار کند. گاردین نوشت میلیونها نفر در تهران، قم و نجف حضور یافتند و بسیاری از کسانی که به مراسم آمدند، میخواستند مخالفت خود را با کشتن رهبرشان نشان دهند، حتی اگر درباره مسائل داخلی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند.[6]
ترجمه مضمون این بخش چنین است (بسیاری از میلیونها نفری که در مراسم حاضر شدند، میخواستند مخالفت خود را با قتل رهبرشان نشان دهند، فارغ از اینکه نگاهشان به حکومت چه باشد.) این جمله، دقیقاً همان چیزی است که رسانههای غربی معمولاً دیر میفهمند: در ایران، وقتی پای تجاوز خارجی و ترور در میان باشد، بخشی از اختلافات داخلی زیر پرچم دفاع از وطن کنار میرود.
گاردین حتی از قول برخی تحلیلگران نوشت این حضور را نباید صرفاً نمایش تحمیلی دانست. در همان گزارش آمده بود که جمهوری اسلامی یک پایگاه اجتماعی واقعی دارد؛ پایگاهی که شاید همه جامعه نباشد، اما بزرگ، سازمانیافته، ایدئولوژیک و آماده حضور در لحظههای حساس است.[6] این بخش، برای غربیها اعتراف سنگینی است. چون سالهاست تلاش میکنند هر حضور مردمی در ایران را یا با برچسب اجبار توضیح دهند یا با تحلیلهای سطحی درباره منافع مادی و تبلیغات حکومتی. اما وقتی خبرنگار خارجی در تهران با چشم خود جمعیت را میبیند، ناچار میشود بپذیرد که ماجرا با چند اتوبوس و چند پوستر قابل توضیح نیست.
در واقع، مهمترین بازتاب خارجی مراسم تشییع رهبر شهید همین بودT رسانههای خارجی هر کدام با زاویه خود نوشتند، اما هیچکدام نتوانستند اصل عظمت صحنه را نادیده بگیرند. رویترز آن را پیام شکست پروژه آمریکا و اسرائیل برای شکستن جمهوری اسلامی دید.[1] گاردین آن را ترکیبی از سوگ، غرور ملی و نمایش میهندوستی دانست.[2] الجزیره بر حضور میلیونی و امتداد مراسم از تهران تا قم تأکید کرد.[3] آسوشیتدپرس از سیل عزاداران سیاهپوش در پایتخت نوشت.[4] حتی گزارشهایی که خواستند از شکافهای داخلی حرف بزنند، در نهایت نتوانستند حضور مردمی را حذف کنند و ناچار شدند درباره ریشههای اجتماعی و سیاسی آن توضیح بدهند.[6]
این مراسم برای دشمنان ایران یک شکست رسانهای بود. آنها میخواستند از شهادت رهبر ایران، تصویری از پایان، ترس و سردرگمی بسازند. اما آنچه رسانههای خارجی دیدند و مخابره کردند، چیز دیگری بود، خیابانهایی پر از جمعیت، شعارهایی علیه آمریکا و اسرائیل، پرچمهای ایران، خانوادههایی که با کودکان خود آمده بودند، جوانانی که هویت ملی خود را فریاد میزدند، و مردمی که در گرمای تهران، پیکر رهبر شهید خود را بدرقه کردند. این تصویر، با روایت رسمی غرب از ایران سازگار نبود.
غرب همیشه دوست دارد ایران را از پشت شیشه تحلیلهای خود ببیند، جامعهای خسته، پراکنده، آماده تسلیم و جدا از ریشههای دینی و تاریخی خود. اما تشییع رهبر شهید این شیشه را ترک انداخت. نشان داد ایران را نمیتوان فقط با شاخصهای اقتصادی، فشار تحریم، عملیات نظامی یا جنگ روانی فهمید. در ایران، عنصر ایمان و نفرت از دخالت خارجی، هنوز نیرویی واقعی است. همین نیروست که در لحظههای حساس، مردم را به خیابان میآورد و تحلیلگران غربی را غافلگیر میکند.
در این میان، برجسته کردن خشم مردم علیه ترامپ و آمریکا از سوی برخی رسانههای خارجی هم نکته مهمی دارد. آنها خواستند این خشم را نشانه تندروی نشان دهند، اما فراموش کردند که این خشم بیعلت نیست. وقتی رهبر یک کشور هدف حمله آمریکا و اسرائیل قرار میگیرد، وقتی خانواده او نیز در همان حادثه کشته میشوند، وقتی رئیسجمهور آمریکا همزمان با مراسم تشییع دوباره زبان تهدید را بیرون میکشد، طبیعی است که مردم خشم خود را فریاد بزنند. رسانه غربی اگر فقط شعار را ببیند و علت شعار را حذف کند، عملاً به همان جنگ روانی خدمت کرده است.
با این حال، حتی در همین گزارشهای زاویهدار هم حقیقت بیرون زده است. حقیقت این است که ایران بعد از شهادت رهبر خود، به خیابان آمد. حقیقت این است که مردم، برخلاف انتظار دشمن، از صحنه عقب نکشیدند. حقیقت این است که تشییع، به یک اعلام حضور ملی تبدیل شد. حقیقت این است که رسانههای خارجی، حتی وقتی خواستند آن را کوچک کنند، نتوانستند از عظمت آن عبور کنند. آنها یا از (دریای عزاداران) نوشتند، یا از (میلیونها نفر)، یا از (خیابانهای پر از جمعیت)، یا از (نمایش مقاومت و غرور ملی).
بنابراین، بازتاب خارجی مراسم تشییع رهبر شهید را باید از دو زاویه خواند. از یک سو، خبرگزاریها ناچار شدند بزرگی صحنه را گزارش کنند. از سوی دیگر، هر کدام تلاش کردند آن را در چارچوب ذهنی خود تفسیر کنند؛ یکی روی خشم مردم دست گذاشت، یکی روی شکافهای داخلی، یکی روی مسئله جانشینی، یکی روی پیام منطقهای. اما در نهایت، هسته اصلی همه این گزارشها یکی بود، ایران پس از شهادت رهبرش، نایستاد تا دیگران برایش روایت شکست بنویسند. خود مردم به خیابان آمدند و روایت خود را ساختند.
این همان چیزی است که برای ترامپ و حامیانش قابل تحمل نیست. آنها از موشکهای ایران میترسند، اما از مردمی که خود را (موشکهای واقعی ایران) میدانند بیشتر هراس دارند. چون موشک را میتوان در گزارشهای نظامی اندازه گرفت، اما اراده یک ملت را نمیتوان با نقشه جنگی محاسبه کرد. مراسم تشییع رهبر شهید نشان داد که ایران فقط یک ساختار سیاسی نیست؛ یک حافظه زنده، یک هویت تاریخی و یک ملت زخمی اما ایستاده است.
در پایان، اگر بخواهیم خلاصه بازتاب رسانههای خارجی را در یک جمله بگوییم، باید گفت، آنها آمدند تا شاید نشانههای ضعف را ثبت کنند، اما با صحنهای روبهرو شدند که ناچار شدند آن را به زبان خودشان (پیام مقاومت)، (نمایش میهندوستی)، (حضور میلیونی) و (شکست تلاش برای شکستن ایران) بنامند. این تشییع، فقط بدرقه یک رهبر نبود؛ اعلام این بود که ایران، حتی در لحظه سوگ، هنوز قدرت دارد جهان را وادار به تماشا کند.
پیوست ها
[2]
https://www.theguardian.com/world/2026/jul/06/iran-tehran-ali-khamenei-funeral-day-four
[6]
https://www.theguardian.com/world/2026/jul/07/millions-mourners-iran-regime-social-base
دیدگاهتان را بنویسید