بیتالمقدَّس یا بَیْتالمَقْدِس | آشنایی با کانون ادیان و جغرافیای تاریخی مقاومت
بیتالمقدس، شهری با ریشههای کهن که از زمان کنعانیان تا به امروز، همواره نقطهی تلاقی سه دین ابراهیمی و کانون منازعات سیاسی بوده است. این متن، مروری جامع بر جایگاه مذهبی، تحولات تاریخی پرفراز و نشیب این شهر مقدس، از دورۀ کوروش تا اشغال بریتانیا و شکلگیری رژیم صهیونیستی، ارائه میدهد.
نویسنده: منیر اسداللهی
جایگاه بیت المقدس
بیت المقدس نخستین قبله و سومین شهرمقدس مسلمانان (پس از مکه و مدینه) و نیز شهر مقدس برای یهودیان و مسیحیان است. بیتالمقدس در نزدیکی مرکز فلسطین در حدود 24 کیلومتری غرب «بحرالمیت» و 56 کیلومتری شرق دریای مدیترانه، در آبپخشان بین جلگۀ مدیترانه و درۀ رود اردن قرار گرفته است و شهری کوهستانی است که 2500 پا از دریای مدیترانه و 3800پا از بحرالمیت بالاتر قرار دارد.
قدیمیترین نام بر این شهر «اوروشالم» نزد کنعانیها به معنای خدای آرامش و صلح بوده است. اما درکتیبههای مصری «تل العمارنه» (کنار نهر نیل در شمال شهر اسیوط) متعلق به قرن نوزدهم و هجدهم پیش از میلاد از این شهر به نام «یروشالایم» یاد شده است.
در تورات واژۀ «اورشلیم» که به عبری« یروشالایم» تلفظ میشود بارها از حیث ریشه شناسی گفتنهاند که به طور مستقیم از نام کنعانی آن یعنی«اوروشالم» گرفته شده است.
تاریخ بیتالمقدس
تاریخ نخستین آن به بیش از چهار هزار سال قبل باز میگردد. ساکنان اصلی این شهر از نخستین قبایل عرب شبه جزیرۀ عربستان بودند که بعدها به «کنعانیان» شهرت یافتند. اما این شهر در حدود هزار پیش از میلاد مرکز حکومت بنیاسرائیل شد.
پس از غلبۀ «کوروش» بر بابلیان در 538 پیش از میلاد بیتالمقدس زیر سیطرۀ امپراتوری ایران در آمد که تا سال 332 پیش از میلاد ادامه داشت. در این سال «اسکندر مقدونی» با شکست امپراتوری ایران این شهر را فتح کرد. پس از اسکندر این شهر متناوباً زیر سیطرۀ مصر و پادشاهان سلوکی قرار داشت. در امپراتوری سلوکی ساکنان آن از فرهنگ یونانی تأثیر زیادی گرفتند.
«آنتیوخوس چهارم» برای تضعیف یهودیت در «هیکل سلیمان» محل ذبحی برای قربانیهای بتهای یونان برپا کرد. اما پیامد این وضع شورش یهودیان بر سلوکیان به رهبری «یهودای مکابی» بود. سرانجام اورشلیم در 135 پیش از میلاد به استقلال دست یافت و تا 76 پیش از میلاد مستقل ماند. توسعه طلبی «مکابیان» و چشم داشت آنها به اردن موجب جنگ با اعراب «نبطی» شد. نخستین دورۀ دست یافتن رومیان به این شهر با هجوم «پومپیوس» سردار رومی در سال 63 آغاز شد و تا 37 پیش از میلاد که مصادف با پادشاهی «هرود یا هرودس / هیردوس» بود ادامه یافت. در این دوره بیتالمقدس دچار جنگ و ویرانی شد.
اما با روی کار آمدن «هرود» شکوه و آبادانی از دست رفته خود را بازیافت. طی 33 سال حکومت او بیتالمقدس گسترش یافت و بناهای فراوانی در آن ساخته شد به طوری که یکی از زیباترین پایتختهای آن روزگار در آمد. اما با مرگ «هرود» این شهر معرکۀ جنگهای گستردهای شد. در سال 312 میلادی امپراتوری «قسطنطین» به دین مسیح گرایش پیدا کرد و کلیساهای متعددی در بیتالمقدس بنا شد و یهودیان از آنجا پراکنده شدند. در سال 614 میلادی سپاهیان ایران با فرمان «خسرودوم» به اورشلیم حمله کردند و شهر را به تصرف خود در آوردند. یهودیان که سپاه ایران را در فتح اورشلیم یاری داده بودند مجدد در شهر اسکان یافتند. اما در سال 629 میلادی امپراتوری «هراکلیوس» شهر را مجدد به تصرف خود در آورد.
تاریخ دوره اسلامی بیتالمقدس
تاریخ اسلامی این شهر به سه دوره تقسیم میشود:
در دوره نخست که در سال (13-648) در بر سر مالکیت این شهر میان مسلمانان و مسیحیان و امیران گروههای مختلف کشمکش وجود داشت است نقطه اوج آن جنگهای صلیبی بود این دوره با ویرانگریها در نیمۀ نخست قرن هفتم به پایان میرسد.
دوره دوم در سال(648-1250) نسبتاً بدون حادثه سپری شد. اما این دوره بیتالمقدس تبعیدگاه امرا تلقی میشد و اغلب گرفتار فتنۀ «فلاحین» یا بدویان آشوبگر بود.
دوره سوم بیتالمقدس با فتح «ابراهیم پاشا» در سال 1247 آغاز شد.
سیاست خبیث بریتانیا
با ورود عثمانی به جنگ جهانی اول تلاشهای بریتانیا برای تجزیه عثمانی شروع شد. بریتانیا در ابتدا به وسیلۀ نمایندگان خود با «شریف حسین» حاکم مکه از سوی عثمانی و پسران اون مذاکره کرد و به آنان وعده داد که از ایجاد حکومت واحد عربی در تمام سرزمینهای عرب حمایت خواهد کرد. اما با قرارداد «سایکس پیکو» که میان فرانسه و بریتانیا به امضا رسید با وعدههای که بریتانیا به «شریف حسین» کاملاً در تضاد بود. زیرا بر اساس این قرارداد فلسطین به صورت بین المللی اداره میشد. انگلستان برای حمایت مالی و سیاسی یهودیان از طریق صهیونیستها با صدور اعلامیۀ «بالفور» ایجاد « وطن ملی یهود» تعهد خود را به صهیونیست به اجرا در آورد. این اعلامیۀ در اصل نامۀ «بالفور»، وزیر خارجۀ انگلیس به «لرد رتشیلد»(روچیلد) از رهبران صهیونیست بود.
بعد صدور اعلامیۀ «بالفور» بیتالمقدس به اشغال نیروهای انگلیسی درآمد. از آن بعد این شهر که مرکز فلسطین به حساب میآمد به کانون حرکتهای ضد استعماری و ضد صهیونیستی تبدیل شد. شورای جامعۀ بین الملل قیمومیت فلسطین را رسماً به دولت انگلیس داد. در این حین کوشش شخصیتهای برجستۀ اسلامی چون «حاج امین الحسینی»، «عبدالقادر الحسینی»، « موسی کاظم پاشاالحسینی» برای حل مسلامت آمیز مسئله فلسطین بی نتیجه ماند.
انقلاب بُراق
به دنبال تصرف دیوار بُراق(ندبه) و مسجد جامع از سوی صهیونیستها درگیریهای گستردهای بین مسلمانان و یهودیان صورت گرفت. این مقاومت مردم مسلمان فلسطین به «انقلاب براق» معروف شد.
گروه تروریستی «ایرگون»
بعد از انقلاب «براق» فعالیتهای گروههای تروریستی یهودی صهیونیستی شدت یافت یکی از این گروهها «ایرگون» بود. برای نمونه این گروه روستای «دیریاسین» در نزدیکی بیتالمقدس زنان و کودکان را به طرز فجیع قتل عام کردند.
شروع حکومت رژیم غیر شرعی
در سال 1948 میلادی اولین نخست وزیر رژیم اشغالگر به نام «بن گوریون» تشکیل رژیم صهیونیستی را اعلام کرد. تشکیل گروههای تروریستی هاگانا و ایرگون و … قتلعام گستردۀ مسلمانان و سرعت شهرکسازی صهیونیستها در فلسطین اشغالی روبهروز دامنۀ ظلم و فشار را بر مسلمانان تنگتر میکرد. به طوری که مقامات اسرائیلی با مصادرۀ اراضی و ایجاد شهرک و اقدامات تشویقی برای مهاجرت یهودیان مانند برقراری معافیت مالیاتی و عوارض شهری و اقدامات متقابلی که برای مسلمانان در نظر گرفته شد از قبیل ممانعت از ترمیم و بازسازی منازل مسلمانان تحمیل مالیاتهای سنگین و گرفتن اوراق هویت را در پیش گرفت.
نتیجه
جنگهای افراطی بر علیه اسلام از همان آغاز ظهور اسلام وجود داشته است و کسانی که به اسلام کفر ورزیدهاند، همیشه دشمن سر سخت این آیین بودهاند. آنجا که خداوند در آیه 68 سوره مائده میفرماید «ای پیامبر، با اهل کتاب بگو: ای یهود و نصاری، شما ارزشی ندارید و پایۀ دین شما بر چیزی استوار نخواهد بود تا آنجا که به دستورات تورات، انجیل و قرآنی که برای هدایت شما از جانب خدا فرستاده شده است قیام کنید و همانا قرآنی که به شما مسلمانان نازل شده است بر کفر و سرکشی بسیاری از آنان خواهد افزود در این صورت زیان کفرشان بر آنهاست، تو ای پیامبر بر حال گروه کافران نباید تأسف بخوری» بنابراین تعصّب ایشان بر تحقق باطل و رد حقیقت آنها را به طغیان و کفر کشاند.
ظلم استعماری ملل غرب بر ملت فلسطین و خصومت دیرینۀ یهودیان و صهیونیستها از آنها همراه با سکوت دولتهای عربی و کمکشان به رژیم منحوس در قِبال این استبداد بزرگ، بیانگر حکومت ظالمانۀ آنهاست، اما حکومتهایی که برای اثبات جایگاه خود در مقابل کشتار بیرحمانه و غصب سرزمین فلسطین که با غارت و قتلعام مردمی مظلوم صورت گرفت و هنوز ادامه دارد، برای محکم شدن دولت غاصب اسرائیل پایدار نخواهد بود.
برای مطالعۀ بیشتر رک، دانشنامۀ جهان اسلام، جلد 5، 1379.
دیدگاهتان را بنویسید