مستند نازا ۲۰۲۶ NAZA | رکورد دار تشویق ایستاده تاریخ ونیز

مستند نازا | مقدمه

نازا(NAZA)، مستندی ۸۰دقیقه‌ای محصول سال ۲۰۲۶ به کارگردانی یووال آبراهام و راشل زور است؛ دو مستندساز اسرائیلی که دوربین خود را متوجه ساختار نظامی و اطلاعاتی کشور خود کرده‌اند. مستند در شناسنامهٔ رسمی جشنوارهٔ ونیز، محصول بریتانیا و به زبان‌های عبری و انگلیسی ثبت شده است. گاردین(The Guardian) و شرکت جی‌دبلیو فیلمز(JW Films) تولید آن را برعهده داشته‌اند؛ هری دیویس، لیندزی پولتن و جیمز ویلسون در میان تهیه‌کنندگان آن هستند و فروش بین‌المللی به ام‌کی‌تو(mk2) سپرده شده است. راشل زور فیلم‌بردار اثر نیز هست.[1][2]

جاناتان گلیزر، کارگردان منطقهٔ مورد علاقه، تهیه‌کنندهٔ اجرایی نازا است. آبراهام و زور پیش‌تر همراه با باسل عدرا و حمدان بلال، سرزمین دیگری نیست را ساخته بودند؛ مستندی دربارهٔ تخریب زندگی فلسطینیان در کرانهٔ باختری که اسکار مستند بلند را دریافت کرد. در نازا، توجه آن‌ها به دستگاهی معطوف شده که تصمیم‌های منتهی به کشتار را طراحی و اجرا می‌کند.[3]

مستند ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در مسابقهٔ اصلی هشتادوسومین جشنوارهٔ ونیز نمایش داده شد و ۱۲ سپتامبر جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را گرفت. نازا تنها مستند مسابقهٔ اصلی این دوره بود و نمایش آن با حدود ۲۴٫۵ تا ۲۵ دقیقه تشویق ایستاده همراه شد. اهمیت این استقبال، علاوه بر موفقیت جشنواره‌ای، در توجهی است که به شهادت‌های مستند جلب کرد؛ شهادت‌هایی که حکومت اسرائیل به‌شدت با آن‌ها مخالفت کرده است.

نام مستند از اصطلاح عبری خسارت جانبی(Nezek Agavi) می‌آید؛ اصطلاحی که در زمینهٔ مستند، به تعداد غیرنظامیانی اشاره دارد که انتظار می‌رود در یک حمله کشته شوند. همین نام، جهت نگاه مستند را روشن می‌کند. پشت عبارت کوتاه و اداری، انسان‌هایی قرار دارند که زندگی‌شان پیش از حمله در محاسبات وارد شده است و در نظر گرفته شده است.[4]

محتوای این نوشته تجمیع اطلاعاتی است که درباره این مستند در سراسر اینترنت وجود دارد، چرا که این مستند همچنان پخش رسمی یا غیررسمی نشده و قابل مشاهده نیست اما چون برای ما ارزش خاصی دارد که در ادامه اشاره خواهد شد، تمام اطلاعات جزئی را جمع آوری کردیم و تقریبا می‌توانیم به محتوای اصلی این مستند اشاره کنیم که در ادامه بررسی خواهیم کرد.

داستانی که از زبان خود جنایتکاران مطرح می‌شود

نازا روایت داستانی متعارف، با یک قهرمان و مسیر مشخص پیروزی یا شکست، ندارد. روایت آن از کنار هم قرارگرفتن گفت‌وگو با ۲۴ منبع نظامی و اطلاعاتی ساخته می‌شود. مصاحبه‌ها شبانه بر بام‌های تل‌آویو انجام شده‌اند و هویت گویندگان محفوظ مانده است. برای حفاظت از منابع، ظاهر و صدای آن‌ها به‌صورت دیجیتال تغییر داده شده؛ پنهان‌سازی هویت به قرارگرفتن در تاریکی محدود نیست.[19] این افراد دربارهٔ روش‌های کاری توضیح می‌دهند که خود در آن‌ها حضور داشته‌اند؛ آبراهام می‌پرسد، توضیح می‌خواهد و اجازه نمی‌دهد زبان فنی به‌سادگی جای پاسخ را بگیرد.[5]

در چنین بیان داستانی، هر شاهد قطعه‌ای از ساختار را آشکار می‌کند. قدرت این شیوه در آن است که مخاطب با توضیح کسانی روبه‌رو می‌شود که جزئیات کار را می‌شناسند. مواجهه با آن‌ها، فاصلهٔ میان دستور و پیامد را کوتاه می‌کند. دیگر نمی‌توان همه‌چیز را با عبارت مبهم شرایط پیچیدهٔ جنگ از نظر دور کرد.

شناسایی هدف و پذیرفتن مرگ غیرنظامیان

یکی از محورهای مستند، که بسیار به تجربه ما ایرانیان از جنگ اخیر نزدیک است کاربرد هوش مصنوعی و تحلیل الگوهای ارتباطی در شناسایی اهداف است. در راهبرد به شهادت رساندن‌ سران مهم، از بررسی الگوی تماس تلفن‌های مرتبط با اعضای شناخته‌شدهٔ حماس و مقایسهٔ آن با دیگر تلفن‌های تحت نظارت صحبت می‌شود. همچنین پذیرش مرگ احتمالی ۱۵ تا ۲۰ غیرنظامی در برخی حملات مطرح شده است.[6]

در روایت دیگری، اطلاعات تلفن‌های هک‌شده برای تشخیص حضور فرد در خانه به کار می‌رود؛ تا جایی که شنیدن عبارت بابا خانه است از تلفن یک کودک، می‌تواند علامت حضور هدف و مقدمهٔ حمله باشد. در این توصیف، خانه و رابطهٔ خانوادگی به بخشی از فرایند تعقیب تبدیل می‌شوند.[7]

این دقیقا همان راهبردی است که این جنایتکاران برای حمله به برخی از افراد مهم کشور خودمان استفاده کرده بودند که دقیقا در همین مستند هم به آن اشاره می‌شود آن‌هم از زبان خود جانی، البته این اشاره انگار مربوط به سران حماس بوده و در مستند در مورد این شهدای بزرگوار در ایران صحبت نشده است اما راهبرد همان راهبرد است، چرا که به چشم خود دیدیم عزیزان شهید ما دقیقا وقتی که به خانه می‌رسیدند همراه با خانواده محترم‌شان شهید می‌شدند. انگا دقیقا این طرح و این سازمان مستقیما در این مستند از زبان خود کسانی که در این طرح شرکت داشته اند مطرح شده است.

مستند انگار قرار است این مسئله را برای مخاطب روشن کند که این جنایت کاران دقیقا آشکارا با علم با دقت با انتخاب خانواده و افراد غیر نظامی را هدف قرار داده اند و این بخش از مستند، دفاع مبتنی بر خطای ناخواسته را مستقیماً به چالش می‌کشد.

یکی از تکان‌دهنده‌ترین شهادت‌ها، از صدور مجوز برای کشتن احتمالی ۵۰۰ غیرنظامی در حمله‌ای با هدف کشتن یک عضو حماس سخن می‌گوید. یعنی دقیقا پذیرش چنین تلفات احتمالی‌ای هنگام صدور مجوز است.[8]

اگر از ابتدا مرگ صدها انسان در تصمیم پذیرفته شده باشد، و این مسئله مورد تایید خود عاملان باشد به نظرتان ممکن است در مسائل دیگر چه گزارشات تلفات و چه هر مسئله دیگری که رسمی اعلام می‌شود، به این اعلام و یا هر نکته دیگری از آن‌ها اعتماد کرد؟ دقیقا این بخش یکی از مسائلی است که مخاطب این مستند طبیعتا باید به آن برسد.
و دقیقا بعد از پخش این مستند یکی از مهم‌ترین منابع اصلی برای کار فرهنگی می‌شود چرا که مخاطب را با واقعیت بسیاری از مسائل روشن می‌کند.

خانه‌ها، محله‌ها و مرزهایی که با خون شناخته می‌شوند

مستند از تخریب محله‌هایی با حضور احتمالی تا ۲۵ درصد ساکنان و سوزاندن نظام‌مند خانه‌های غیرنظامیان روایت می‌کند.[9] محور دیگر، مناطق ممنوعه‌ای است که بنا بر یکی از شهادت‌ها، محدوده‌شان به ساکنان اعلام نشده بود. مستند از کشته‌شدن غیرنظامیان در این محدوده‌ها، از جمله اطراف مراکز توزیع کمک، سخن می‌گوید.

وقتی مرز خطر برای مردم معلوم نیست، از آن‌ها چه انتظاری می‌توان داشت؟ فردی که برای غذا حرکت می‌کند، چگونه باید از خطی عبور نکند که محل آن را نمی‌داند؟ نازا با چنین روایت‌هایی، واژه‌های ظاهراً مرتبِ منطقهٔ عملیاتی و محدودهٔ ممنوعه را به تجربهٔ انسان‌هایی وصل می‌کند که هزینهٔ آن‌ها را با جان خود می‌پردازند.

نظارت؛ از قدرت های نظامی

چند مصاحبه‌شونده از فعالیت در واحد اطلاعاتی محرمانه‌ای سخن می‌گویند که مستقیماً به دفتر بنیامین نتانیاهو گزارش می‌دهد. یکی از آن‌ها مأموریت این واحد را ناکام‌کردن صلح توصیف می‌کند. این عبارت در مستند به زبان یک منبع درون ساختار بیان می‌شود؛ نام رسمیِ مأموریتِ اعلام‌شدهٔ آن واحد نیست.

محتوای مستند به میدان نبرد محدود نمی‌ماند. در شهادت‌ها، موضوع نظارت بر مخالفان و تلاش برای گردآوری اطلاعات علیه مقام‌های بین‌المللی نیز مطرح می‌شود. در این بخش، ارتباط ابزار اطلاعاتی با حفظ قدرت سیاسی و مقابله با پاسخ‌خواهی بیرونی در مرکز توجه قرار می‌گیرد. این محور در مستند طرح شده، اما جزئیات آن بعد از پخش مشخص خواهد شد.[10]

ساختار مستند؛ تاریکی شاهدان و روشنایی شهر

ساختار بصری مستند بر سه عنصر استوار است. گفت‌وگوهای شبانه، نماهای شهر و تصاویر آرشیوی. آبراهام در قاب دیده می‌شود و مصاحبه‌شوندگان غالباً به صورت پیکره‌هایی در سایه حضور دارند. توضیح شفاهی و ترسیم روش‌های کار با مکث‌ها و صداهای محیط همراه می‌شود. چهره و واکنش مصاحبه‌گر در کنار تاریکی گویندگان، بخشی از تجربهٔ تماشاست.

این انتخاب را می‌توان به موضوع مستند مرتبط دانست. مخاطب صدای کسی را می‌شنود که از تصمیم‌های مرگبار حرف می‌زند، اما صورت او را به‌روشنی نمی‌بیند. در مقابل، زندگی شهری قابل‌دیدن است. چنین ترکیبی، نسبت میان دیده‌شدن و پنهان‌ماندن را به بخشی از مضمون تبدیل می‌کند: چه چیز برای جامعه آشکار است و چه چیز پشت عملکرد عادی نهادها مخفی می‌ماند؟

نماهای آپارتمان‌های روشن تل‌آویو و رفت‌وآمد زندگی روزمره، بین گفت‌وگوها قرار می‌گیرند. تصاویر آرشیوی نیز به آموزش نظارت و گذشتهٔ شهر مربوط می‌شوند. در پایان، مستند از محدودهٔ مصاحبه‌ها فاصله می‌گیرد و به تصاویر ویرانی غزه می‌رسد.

پس از شنیدن توضیح‌های فنی، مخاطب باید با جهانی روبه‌رو شود که زیر آن تصمیم‌ها ویران شده است.

شاهدانی که همگی یک احساس ندارند

جالب است که برخی از خود مصاحبه‌شوندگان در بخش هایی از مصاحبه به دلائل و توجیهات اخلاقی خود اشاره می‌کنند، انگیزه‌ها و واکنش‌های آنان متفاوت است. بخشی از اضطراب مستند از فاصله‌ای می‌آید که میان شرح دقیق عمل و پذیرش معنای اخلاقی آن وجود دارد. در یکی از لحظه‌های توصیف‌شده، یک مصاحبه‌شونده خاطرهٔ مواجهه با تاریخ هولوکاست را به پرسش دربارهٔ موقعیت اخلاقی خودش پیوند می‌دهد.

که البته کاملا غلط بودن این تعبیر روشن است! آیا دانستن تاریخ خشونت، به‌تنهایی مانع تکرار آن می‌شود؟ حافظهٔ تاریخی زمانی به مسئولیت تبدیل می‌شود که انسان بتواند معیار اخلاقی خود را دربارهٔ عمل امروز نیز به کار ببرد. یعنی به تعبیر ساده اگر آن کار اشتباه بوده چرا تو تکرار می‌کنی؟

در برخی گزارش های مطرح شده مستند سکوت های خاصی در بین سکانس ها و بخش های مختلف را شامل می‌شود که انگار سازنده قصد دارد این سکوت را نشانه توجیه ناپذیر بودن این جنایات بداند البته بازهم نیاز است اصل مستند بعد از انتشار دیده شود.

اعتراض به مستند و تهدید سازندگان

واکنش حکومت اسرائیل بخشی از سرگذشت عمومی نازا شده است. میکی زوهر، وزیر فرهنگ، سازندگان را به خیانت متهم کرد و خواستار اقدام برای سلب تابعیتشان شد. ارتش نیز شهادت‌ها را رد کرد و ناشناس‌بودن منابع را دلیلی برای اعتراض به امکان راستی‌آزمایی آن‌ها دانست.[11]

نتانیاهو در ۱۶ سپتامبر از پیگیری اقدام قانونی برای سلب تابعیت کسانی که به تعبیر او به سربازان اسرائیلی افترا می‌زنند و افزایش شدید غرامت‌های افترا سخن گفت. تا تاریخ بررسی این مقاله، ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶، خبر تأییدشده‌ای از اجرای سلب تابعیت دو کارگردان در دست نیست. آنچه گزارش شده، تهدید و تلاش برای فراهم‌کردن مسیر قانونی آن است.[12]

تجمع مقابل خانهٔ والدین راشل زور نیز رخ داد و در ۱۷ سپتامبر برای دومین شب ادامه یافت. معترضان از عنوان خائن استفاده کردند. در مقابل، بیش از ۱۵۰۰ سینماگر اسرائیلی بنا بر گزارش منتشرشده، از سازندگان و آزادی بیان حمایت کردند و چهره‌هایی چون کن لوچ و لورا پویتراس نیز علیه تهدیدها موضع گرفتند.[13]

این تهدید ها یکی از جذاب ترین بخش های بعد از پخش این مستند است، آن‌همه ادعا آزادی بیان دقیقا در این میان بی معناست و این اعتراض ها و تحریم ها یک معنای بسیار زیبا دارد و آن اینکه نباید حتی یک کلمه و یک خط را از رسانه های اسرائیلی و وابستگان به آن باور کرد.

چرا که دقیقا از مشخص ترین و واضح ترین دلائل و استناد ها فرار می‌کنند، پس چگونه باید به خبر ها و تحلیل های دیگر آنان اعتماد کرد و یا چگونه می‌توانیم بیانیه های رسمی آنان از خود اسرائیل یا حتی سنتکام را بپذیریم کسانی که به گفته عاملان خودشان جنایت های عجیبی کردند که این جنایات در گزارش های آنان نه تنها ذکر نشده حتی رد هم می‌شود.

آن قدر این استدلال واضح است که اگر کسی بازهم بنیشیند و اخبار رسمی این رسانه ها چه رسانه های اصلی آنان و یا چه وابستگان مانند ایران اینترنشنال را ببیند باید به قدرت تفکر آنان یا پایه فیزیولوژیکی تفکر آنان شک کرد.

وجدان انسانی در نهایت برعلیه شما می‌ایستد

یهودی های صیهونیستی می‌توانند برای دفاع از خود هزینه کنند و خشونت را در زبان شیطانی خود در رسانه ها بپوشانند. اما از این توانایی نمی‌توان نتیجه گرفت که وجدان انسان نیز برای همیشه در اختیار قدرت می‌ماند. هر اندازه بودجهٔ تبلیغات بزرگ باشد و هر اندازه یک روایت از پشتیبانی برخوردار شود، باز امکان ایستادن در برابر آن وجود دارد. انسان می‌تواند همان‌جا که از او انتظار همراهی دارند، بپرسد که با جان این مردم چه کرده‌اید؟

به منظورمان فطرت انسانی است، توان دیدن رنج دیگری و نپذیرفتن توجیهی که قرار است آن رنج را عادی جلوه دهد. این توان همیشه به یک اندازه بیدار نیست و خودبه‌خود هم پیروز نمی‌شود. ترس، منفعت و تعصب می‌توانند آن را خاموش کنند. ارزش ایستادن در برابر جنایت نیز در همین است: کسی حاضر می‌شود آرامش و موقعیت خود را به خطر بیندازد تا آنچه می‌بیند انکار نشود.

نازا امکان چنین انتخابی را پیش چشم می‌گذارد. سازندگان اسرائیلی آن دربارهٔ ساختار کشور خود پرسش می‌کنند و در برابر تهدید، از کارشان عقب نمی‌نشینند. حمایت گروهی از سینماگران اسرائیلی و چهره‌های بین‌المللی از آن‌ها نیز همین مسئله را نشان می‌دهد.[14]

حتی اگر یک رسانه یا نهاد فرهنگی زمانی به روایتی رسمی نزدیک بوده باشد، این نزدیکی سرنوشت همیشگی آن نیست. همان امکاناتی که می‌توانند در خدمت توجیه قدرت قرار بگیرند، ممکن است به انتشار شهادت و مطالبهٔ پاسخ کمک کنند. سرمایه می‌تواند امکان دیده‌شدن را بیشتر کند، نمی‌تواند وفاداری اخلاقی تمام انسان‌ها را تضمین کند.

روایت رنج تاریخی یهودیان نیز نباید به مصونیت سیاسی حکومت اسرائیل تبدیل شود. دفاع از انسان‌های قربانی تبعیض و خشونت، زمانی معنای اخلاقی خود را حفظ می‌کند که دربارهٔ فلسطینیان هم همان حساسیت وجود داشته باشد. اگر جان انسان معیار است، نمی‌توان آن را با تغییر هویت قربانی کنار گذاشت. نازا از این جهت شایستهٔ حمایت است که این معیار را در برابر قدرتی قرار می‌دهد که می‌خواهد خود را از پاسخ‌گویی معاف کند.

نقد، تحلیل و بازخورد مخاطبان

استقبال منتقدان از نازا گسترده بوده است. هنگام بررسی در ۱۸ سپتامبر، راتن‌تومیتوز(Rotten Tomatoes) ۱۰۰ درصد نقد مثبت بر پایهٔ ۱۶ نقد نشان می‌داد؛ عددی که به معنای مثبت‌بودن نقدهاست، نه نمرهٔ کامل همهٔ منتقدان. جان بلیزدیل در تایم‌اوت(Time Out) امتیاز ۵ از ۵ داده، بیلگه ابیری بر تأثیر سبک متمرکز مستند تأکید کرده و رابرت روجیو رابطهٔ زندگی عادی و مرگ را با منطقهٔ مورد علاقه مقایسه کرده است. در مقابل، رافا سیلز راس دربارهٔ موفقیت اثر در تبدیل تحقیق مکتوب به تجربهٔ سینمایی تردید دارد.[15]

جاش پارهم امتیاز ۹ از ۱۰ داده و در کنار ستایش اثر، به تکراری‌شدن بعضی مصاحبه‌ها و بسط‌نیافتن برخی افشاگری‌ها اشاره کرده است. این ایرادها ارزش بررسی دارند؛ دفاع از مستند زمانی قوی‌تر است که بتواند دربارهٔ ریتم و ساختمان آن نیز حرف بزند.

با این حال، توقع اینکه هر تحقیق مهمی حتماً با روایت پرپیچ‌وخم یا تنوع بصری مداوم عرضه شود، معیار کاملی برای سنجش این مستند نیست. تکرار توضیح‌ها، اگر هر بار بخشی تازه از سازوکار را روشن کند، می‌تواند مخاطب را با عادی‌شدن خشونت روبه‌رو سازد. معیار مناسب این است که هر گفت‌وگو چه چیزی به شناخت ما اضافه می‌کند و آیا تدوین، ارتباط میان شهادت‌ها را روشن نگه می‌دارد.

در بازخوردهای منتشرشده در لترباکسد (Letterboxd)، انوراگ کاشیاپ بر فاصلهٔ انسانی در کشتن از راه دور تأکید کرده و آن را با تجربهٔ بازی رایانه‌ای مقایسه کرده است. این تشبیه، واکنش او به مضمون مستند است: وقتی انسان به تصویر روی صفحه تبدیل می‌شود، پیامد واقعی عمل می‌تواند از تجربهٔ عامل فاصله بگیرد.[16]

کاربری با نام برایان (Brian)، پس از ثبت تماشای مستند در نمایش مطبوعاتی ۱۶ سپتامبر، نوشته که شنیدن بی‌پردهٔ اطلاعات، حتی وقتی همهٔ آن‌ها تازه نیستند، تکان‌دهنده است. در سوی دیگر، پاتریک دبلیو (Patrick W) تحقیق را ارزشمند می‌داند، اما اثر را بیشتر ثبت تصویری روزنامه‌نگاری تلقی می‌کند و حضورش در مسابقهٔ هنری ونیز را زیر سؤال می‌برد. این دو نمونه، اختلاف دربارهٔ فرم را نشان می‌دهند و نباید به‌عنوان نظر همهٔ مخاطبان معرفی شوند.[17][18]

ارزش نازا برای یک کسی که منتقد سیاست‌های اسرائیل جنایتکار است، در پیوندی است که میان زبان، فناوری و مسئولیت برقرار می‌کند. اصطلاح فنی می‌تواند عمل را عادی جلوه دهد؛ فناوری می‌تواند اجرای آن را سریع‌تر کند؛ تقسیم کار می‌تواند مسئولیت را میان افراد پخش کند. هیچ‌کدام، تصمیم انسانی را از میان نمی‌برد. کسی داده را تعریف می‌کند، کسی معیار را می‌پذیرد و کسی اجازهٔ اقدام می‌دهد.

دفاع جدی از مستند باید همین زنجیره را در مرکز نگه دارد. اهمیت شهادت نظامیان نیز نباید به این معنا تعبیر شود که رنج فلسطینیان تنها پس از تأیید یک اسرائیلی معتبر می‌شود. این شهادت‌ها از آن جهت مهم‌اند که امکان شناخت ساختار عامل خشونت و مطالبهٔ پاسخ از آن را بیشتر می‌کنند. قربانی برای انسان‌بودن به تأیید عامل نیاز ندارد.

نازا از مخاطب می‌خواهد هنگام شنیدن خسارت جانبی، آنچه را این عبارت می‌پوشاند فراموش نکند. پشت هر عدد، زندگی‌ای قرار دارد که به کسی تعلق داشته است. پشت هر تصمیم نیز انسانی قرار دارد که باید دربارهٔ آن پاسخ بدهد. همین بازگرداندن چهرهٔ انسانی به عدد و مسئولیت انسانی به دستور، دلیل محکمی برای ایستادن کنار این مستند است.

جمع‌بندی نهایی

مستند نازا فراتر از یک اثر سینماییِ صرف، در واقع کیفرخواستی مستند و بی‌واسطه از درون ماشین کشتار رژیم صهیونیستی است که با تشویق بی‌سابقهٔ ۲۵ دقیقه‌ای در جشنواره ونیز، توجه جهانیان را به توحشی سیستماتیک جلب کرد. این اثر پرده از ساختاری برمی‌دارد که در آن، جان انسان‌ها، زنان و کودکان بی‌گناه، در پسِ واژه‌های سرد اداری مانند خسارت جانبی (نازا) پنهان شده و با اتکا به هوش مصنوعی و محاسبات بی‌رحمانه، به چند عدد و رقم تقلیل می‌یابد.

اعترافات تکان‌دهندهٔ ۲۴ منبع اطلاعاتی و نظامی که در تاریکی و با چهره‌های پنهان سخن می‌گویند، نشان می‌دهد که چگونه مرگ احتمالی ۱۵، ۲۰ یا حتی ۵۰۰ غیرنظامی برای ترور تنها یک هدف، به هیچ‌وجه یک خطای ناخواسته محسوب نمی‌شود و دقیقاً بخشی از یک راهبرد آگاهانه و از پیش‌پذیرفته‌شده است. این همان منطق خونسرد و جنایت‌کارانه‌ای است که ما در ترور ناجوانمردانهٔ بزرگ‌مردان و شهدای کشور خودمان نیز شاهد بودیم؛ جایی که جانیان با رصد دقیق الگوهای رفتاری، عزیزان ما را دقیقاً در لحظهٔ ورود به خانه و در کنار خانواده‌هایشان هدف قرار دادند تا جنایت خود را به کثیف‌ترین شکل ممکن تکمیل کنند.

از سوی دیگر، واکنش‌های هراسان مقامات اسرائیل، از جمله تهدید صریح به سلب تابعیت سازندگان مستند توسط نتانیاهو و وزیر فرهنگ این رژیم، نقاب از چهرهٔ دروغین آزادی بیان در غرب و سرزمین‌های اشغالی برمی‌دارد. این برخورد قهری و وحشت از افشای حقیقت، ثابت می‌کند که به هیچ‌یک از آمارها، بیانیه‌های رسمی و اخبار رسانه‌های وابسته به آن‌ها—از ارتش اسرائیل و سنتکام گرفته تا شبکه‌هایی چون ایران‌اینترنشنال—نمی‌توان کوچک‌ترین اعتمادی کرد. وقتی خود ماشین ترور به سانسور حقیقت و کشتار سازمان‌یافته با علم و آگاهی کامل اعتراف می‌کند، اعتماد به روایت‌های رسمی و بزک‌کردهٔ آن‌ها توهین به شعور و قدرت تفکر انسانی است.

در نهایت، نازا نهیب بیداری برای وجدان‌های خفته است؛ سندی که نشان می‌دهد هرچقدر هم ماشین پروپاگاندا و بودجه‌های کلان رسانه‌های شیطانی قدرتمند باشند، باز هم فطرت انسانی می‌تواند در برابر عادی‌سازی رنج و جنایت بایستد. این مستند به ما یادآوری می‌کند که نباید اجازه داد فناوری و زبانِ پیچیدهٔ نظامی، چهرهٔ انسانیِ قربانیان را پاک کند؛ چرا که پشت هر واژهٔ عملیات موفق و پشت هر عدد از تلفات، زندگی انسان‌هایی قرار دارد که بی‌رحمانه پایان یافته و پشت هر دستور نیز جانیانی نشسته‌اند که روزی باید پاسخگوی این توحش باشند.

منابع

[1] شناسنامه و بیانیهٔ رسمی مستند در جشنوارهٔ ونیز

[2] اطلاعات عوامل، نمایش نخست و صفحهٔ مستند در لترباکسد

[3] اطلاعیهٔ دریافت جایزه و اطلاعات تولید

[4] گزارش یورونیوز دربارهٔ مستند، معنای عنوان، جایزه و استقبال

[5] سیدانت آدلاخا؛ متن نقد ایندی‌وایر بازنشرشده در حساب منتقد

[6] نقد گاردین؛ روش شناسایی و برآورد تلفات غیرنظامیان

[7] رویترز؛ شهادت‌ها دربارهٔ هدف‌گیری و مناطق ممنوعه

[8] گزارش شهادت مربوط به پذیرش ۵۰۰ قربانی احتمالی

[9] گزارش محتوای مستند و شهادت‌های مربوط به تخریب و سوزاندن خانه‌ها

[10] جاش پارهم؛ نقد نکست بست پیکچر (Next Best Picture)

[11] گزارش جروزالم‌پست دربارهٔ واکنش وزیر فرهنگ و ارتش

[12] رویترز؛ تهدید و اعلام پیگیری قانون سلب تابعیت

[13] گزارش تجمع مقابل خانهٔ والدین راشل زور

[14] گزارش حمایت سینماگران

[15] راتن‌تومیتوز؛ امتیاز تجمیعی و گزیدهٔ نقدها

[16] یادداشت انوراگ کاشیاپ

[17] یادداشت برایان (Brian)

[18] یادداشت پاتریک دبلیو (Patrick W)

[19] گزارش آسوشیتدپرس از نمایش نخست؛ تغییر دیجیتال ظاهر و صدای مصاحبه‌شوندگان