نقد فیلم طلا و مس ۱۳۸۸ | شما تمام آرزوهای من را در مورد سبک زندگی اسلامی را برآورده کردید !
شما تمام آرزوهای من را در مورد سبک زندگی اسلامی برآورده کردید، این تمجید عالی از حضرت رهبری شهید است که در مورد این فیلم گفته شده، این حجم از تعریف به قدری بلند است که جای دارد فیلم را بارها تماشا کرد تا تمام نکاتی که رهبری شهید مدنظرشان بود استخراج کنیم. بعد از انتشار این سخن از رهبری برآن شدیم که فیلم را دوباره بازبینی کرده و نکات جزئی سبک زندگی اسلامی پنهان در فیلم را استخراج کنیم.
پدیدآوردنده: آمنه حیدرپور
نقد فیلم طلا و مس 1388 | شما تمام آرزوهای من را در مورد سبک زندگی اسلامی را برآورده کردید !
فیلم سینمایی طلا و مس یکی از آثار شناختهشده سینمای ایران در حوزه درام خانوادگی، اجتماعی و مذهبی است. این فیلم به کارگردانی همایون اسعدیان، نویسندگی حامد محمدی و تهیهکنندگی منوچهر محمدی ساخته شده و در منابع سینمایی بهعنوان محصول سال ۱۳۸۸ معرفی شده است.[1] طلا و مس هفتمین فیلم بلند سینمایی همایون اسعدیان در مقام کارگردان است و مدت زمان آن حدود ۹۷ دقیقه ثبت شده است.[1][2] این فیلم در برخی پایگاههای نمایش آنلاین و معرفی آثار سینمایی، در گونههای درام، اجتماعی و عاشقانه دستهبندی شده است.[3]
داستان فیلم درباره طلبهای جوان به نام سیدرضا است که همراه خانوادهاش به تهران آمده تا در کلاسهای استاد اخلاقی که وصف او را بسیار شنیده، شرکت کند. اما زندگی او بعد از بیماری همسرش، زهراسادات، مسیر دیگری پیدا میکند. زهرا به بیماری اسکلروز چندگانه یا اماس مبتلا میشود و سیدرضا ناچار است در کنار دغدغه درس، طلبگی و حضور در کلاس اخلاق، با هزینههای درمان، نگهداری از فرزندان و تغییر شیوه زندگی خانوادگی روبهرو شود. قصه فیلم وارد مسئلهای چند وجهی فرهنگی میشود، یعنی مواجهه یک مرد مذهبی و طلبه با امتحانی که در دل خانه، خانواده، بیماری و مسئولیت شکل میگیرد.[4]
در فهرست بازیگران اصلی فیلم، نام بهروز شعیبی، نگار جواهریان، سحر دولتشاهی، جواد عزتی، رضا رادمنش و مهران رجبی آمده است.[1] نگار جواهریان در نقش زهراسادات و بهروز شعیبی در نقش سیدرضا دو شخصیت محوری فیلم را شکل میدهند. [2] همچنین در برخی منابع از حضور حلیمه سعیدی نیز در میان بازیگران فیلم نام برده شده است.[3] در بخش عوامل فنی، حسین جعفریان فیلمبرداری اثر را بر عهده داشته، آریا عظیمینژاد موسیقی متن فیلم را ساخته و بهرام دهقان تدوین آن را انجام داده است.[1][3]
طلا و مس در بیستوهشتمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و یکی از مهمترین دستاوردهای آن، دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن برای نگار جواهریان بود.[4] در گزارشهای بعدی نیز تأکید شده که نقشآفرینی نگار جواهریان در این فیلم، برای او جوایز متعددی به همراه داشت، از جمله جایزه بهترین بازیگر زن در جشنواره فیلم فجر، جشن خانه سینما و مراسم انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.[5]
این فیلم علاوه بر حضور در جشنواره فجر، در تعدادی از جشنوارههای خارجی هم نمایش داده شد. طبق گزارش تابناک، طلا و مس در جشنوارههایی مانند باتومی گرجستان، ونکوور کانادا، آناهایم آمریکا، پالماسپرینگز آمریکا، موزه هنرهای زیبای بوستون، آکادمی هنر هونولولو، جشنواره آسیایی ـ آمریکایی سنفرانسیسکو، واشنگتندیسی، جشنواره فیلمهای ایرانی در بریسبین، کانبرا و آدلاید استرالیا، جشنواره یاری سوئد و جشنواره دین امروز ایتالیا به نمایش درآمده است.[6] این فیلم همچنین جایزه بهترین فیلم پانزدهمین جشنواره وایتهد در کالیفرنیا را دریافت کرد.[6]
در جشنواره دین امروز ایتالیا نیز طلا و مس با استقبال روبهرو شد. طبق گزارش دنیای اقتصاد، این فیلم جایزه بزرگ چهاردهمین جشنواره فیلم دین امروز را دریافت کرد و در کنار آن، جایزه هیأت داوری مجمع جهانی کاتولیک نیز به فیلم تعلق گرفت. در گزارش همان جشنواره آمده است که هیأت داوران، فیلم را اثری درباره مردی دانسته که میان مشکلات زندگی و میل به تحصیل علوم دینی قرار گرفته و در نهایت از مسیر عشق، ایمان و امید به آرامشی معنوی میرسد.[7]
از نظر اکران و دیدهشدن عمومی، طلا و مس از آثار موفقتر سال ۱۳۸۹ معرفی شده است. منوچهر محمدی، تهیهکننده فیلم، در گفتوگویی با خبرگزاری مهر گفته بود که طلا و مس در بیستوهشتمین جشنواره فیلم فجر نظر مثبت منتقدان را جلب کرد و در جذب مخاطب نیز موفق بود. او همچنین عرضه فیلم در شبکه نمایش خانگی را موفق ارزیابی کرد و گفت نسخههای اولیه در روزهای نخست عرضه با استقبال روبهرو شدند و همه نسخهها فروش رفتند.[8]
تاریخ اکران عمومی فیلم در برخی پایگاههای سینمایی چهارشنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۹ ثبت شده است.[2] از نظر جایگاه در کارنامه عوامل، طلا و مس یکی از آثار مهم همایون اسعدیان در سینمای اجتماعی و خانوادگی محسوب میشود و برای نگار جواهریان نیز از نقاط برجسته کارنامه بازیگری او به حساب میآید، چون نقش زهراسادات در این فیلم، هم در جشنواره فجر و هم در برخی رویدادهای سینمایی دیگر برای او جوایز مهمی به همراه داشت.[2][5]
طلا و مس، تصویری زنده از سبک زندگی اسلامی
فیلم طلا و مس از آثاری معنوی با پایه ای قوی در یک نمایش سینمایی حرفه ای اثر گذار در داستانی با بیماری یک مادر، دستپاچگی یک پدر، فرزندانی که محبت میخواهند و مردی که آرامآرام میفهمد اخلاق را نمیشود فقط در کلاس درس آموخت. اخلاق اگر در خانه، کنار همسر، کنار فرزند باشد، به جان انسان مینشیند.
حالا باید پرسید این جمله دقیقا به کدام بخش فیلم اشاره دارد؟ آیا منظور صرفا روحانی بودن شخصیت اصلی است؟ آیا فقط به بیماری همسر و صبر شوهر مربوط میشود؟ به نظر میآید مسئله عمیقتر از اینهاست. طلا و مس جذاب میشود چون سبک زندگی اسلامی را در عمل نشان میدهد، حال نیاز است بعد از این توصیف به چند نکتهی آموزنده از نگاه سبک زندگی اسلامی اشاره کنیم تا سخن رهبری شهید کامل درک بشود.
محور زندگی یک مرد، خانواده است
فیلم دو بخش روشن دارد. در بخش اول، سیدرضا طلبهای است که درگیر درس، کلاس اخلاق و مسیر علمی خود است. او برای رشد معنوی به تهران آمده و میخواهد از استاد اخلاق بهره ببرد. اما نکته مهم اینجاست که در همین ابتدای مسیر، هنوز بخشی از حقیقت اخلاق را در خانه خود ندیده است. رابطه او با دخترش عمیق و گرم نیست، در جزئیات زندگی روزمره حضور جدی ندارد و بیشتر شبیه مردی است که فکر میکند مسیر اصلیاش در درس و طلبگی خلاصه شده است.
اما بخش دوم فیلم، همان جایی است که معنا شکل میگیرد. بیماری زهراسادات، سیدرضا را از فضای ذهنی و برنامه شخصی خود بیرون میکشد و او را وارد زندگی واقعی میکند. او کمکم میفهمد خانواده حاشیه زندگی مرد نیست. مرد خانواده اگر در شرایط عادی درس میخواند و کار میکند، در شرایط بحران باید بلد باشد انعطاف داشته باشد. وقتی نیاز مالی اولویت پیدا میکند، برای کسب درآمد وقت میگذارد. وقتی خانه به غذا نیاز دارد، غذا آماده میکند. وقتی بچهها باید به مدرسه برسند، آنها را میرساند. وقتی مادر خانواده توان سابق را ندارد، پدر باید وارد میدان شود.
زیبایی ماجرا همین جاست. سیدرضا با این کارها احساس تحقیر نمیکند. کار خانه را پایینتر از شأن خود نمیداند. رسیدگی به بچهها را مزاحم طلبگی نمیبیند. حتی اگر در ابتدا نابلد باشد، کمکم یاد میگیرد و همین یاد گرفتن، بخش اصلی تربیت اوست. اینجا فیلم به یک نکته مهم در سبک زندگی اسلامی نزدیک میشود، مرد مؤمن کسی است که وقتی خانه به او نیاز دارد، مسئولیت را میپذیرد.
زن خانواده، مدیر خانه
در طرف دیگر، زهراسادات قرار دارد، مادری که فیلم او را به شکل یک زن زنده، پویا، مهربان و سرزنده نشان میدهد. او خانه را با شوق اداره میکند. مادری برای او یک وظیفه تحمیلی نیست، یک هویت عاطفی، تربیتی و ایمانی است. این نکته با نگاه اسلامی به جایگاه زن در خانه هم هماهنگ است. رهبر انقلاب در بیانات خود درباره جایگاه زن در خانه تصریح میکنند، رئیس خانه، مدیر خانه، زنان و بانوان خانهاند. [10] این جمله اگر درست فهمیده شود، جایگاه مدیریتی، تربیتی و عاطفی زن را نشان میدهد.
در طلا و مس، زهراسادات دقیقا چنین حضوری دارد. او حتی پیش از بیماری، خانه را با محبت و نظم و عاطفه جلو میبرد. فرزندانش را با اسمهای محبتآمیز صدا میزند. با دخترش رابطهای گرم دارد و او را عاطفهجونی صدا میکند. این جزئیات کوچک، اتفاقا خیلی مهماند. سبک زندگی گاهی در همین صدا زدنها، در همین لحن مادرانه، در همین محبتهای تکراری و ساده خودش را نشان میدهد. خانهای که در آن مادر فرزند را با محبت صدا میکند، با خانهای که در آن فقط دستور و تذکر شنیده میشود فرق دارد.
شوق مادرانه و پذیرش مؤمنانه شرایط
یکی از بخشهای مهم شخصیت زهراسادات، همین شور مادرانه اوست. مادر در این فیلم بیحال، منفعل و غرزن نشان داده نمیشود. حتی وقتی بیماری به سراغش میآید، هویت مادرانهاش از بین نمیرود. او از شرایط گلهمند نیست، مدام غر نمیزند و خانه را با تلخی پر نمیکند. طبیعی است که بیماری سخت است، درد دارد و زندگی را زیر و رو میکند، اما فیلم نشان میدهد انسان مؤمن حتی در دل همین سختیها میتواند کرامت خود را حفظ کند.
این تصویر از مادر، بسیار ارزشمند است. چون در برخی آثار، مادر آنقدر گرفتار و شکسته نشان داده میشود که از او فقط رنج باقی میماند. اما زهراسادات در طلا و مس هنوز مادر است، هنوز محبت دارد، هنوز خانه را از نظر عاطفی نگه میدارد. همین ویژگی باعث میشود مخاطب او را باور کند. او زن خانه است، مادر فرزندان است، همسر سیدرضاست و در همه این نقشها، گرما و زندگی جریان دارد.
رابطه دو همسر، عشق واقعی در دل سختی
یکی از زیباترین بخشهای فیلم، سبک ارتباطی سیدرضا و زهراسادات است. رابطه آنها بدون چالش نیست. گاهی دلخوری هست، خستگی هست، عصبانیت هست، فشار مالی هست، ناتوانی هست. اما مهم این است که رابطه از درون فرو نریخته است. میان آنها محبت واقعی وجود دارد. حمایت عاطفی هست. حمایت عملی هست. اگر یکی کم میآورد، دیگری تلاش میکند کنار او بایستد. اگر خطایی پیش میآید، عذرخواهی و بازگشت هم دیده میشود.
این همان چیزی است که بسیاری از آثار خانوادگی امروز کم دارند، خانواده را کاملا فرسوده و تلخ و بیامید تصویر میکنند. طلا و مس در نقطهای درستتر میایستد. میگوید خانواده اسلامی به معنای خانواده بیچالش نیست. خانواده اسلامی یعنی رابطهای که در آن محبت، گذشت و مسئولیتپذیری وجود دارد. زن و مرد ممکن است خسته شوند، اشتباه کنند، رنج بکشند، اما اصل پیوند را رها نمیکنند.
عشق در این فیلم از جنس فانتزی های عاشقانه سوشال مدیا نیست. عشق یعنی مردی که مجبور میشود نقشهای تازهای در خانه بپذیرد. عشق یعنی زنی که در اوج بیماری، همچنان نگران فرزندان و خانه است. عشق یعنی مردی که میفهمد اخلاق را باید از کنار تخت همسر بیمار، از مدرسه بردن بچهها و از قالیبافی برای تأمین خرج خانه یاد بگیرد. شاید به همین دلیل است که در نقل منتشرشده از نظر رهبر انقلاب، از ترسیم خوب عشق در فیلم هم یاد شده است.[9]
کار خانه، عار نیست
یکی از نکات قابل تأمل فیلم این است که کار خانه نه برای زهراسادات عار است و نه برای سیدرضا وقتی به آن نیاز پیدا میکند. در نگاه درست اسلامی، خانه میدان تربیت است، نه میدان تحقیر. اینکه مادر خانه را اداره کند، از شأن او کم نمیکند، همانطور که اگر مرد در شرایط نیاز وارد کار خانه شود، از شأن مردانگی یا طلبگی او چیزی کم نمیشود.
سیدرضا در ابتدا شاید آماده چنین وضعیتی نباشد، اما زندگی او را تربیت میکند. بیماری همسرش به او میآموزد که اخلاق، در شنیدن درس استاد نیست. اخلاق در این است که مرد وقتی خانه به او نیاز دارد، کنار نکشد. وقتی کودک نیاز به مراقبت دارد، بیتفاوت نماند. وقتی زن خانه از پا افتاده، کار را به دوش او رها نکند. چنین مردی است که به معنای واقعی وارد سبک زندگی اسلامی میشود.
از همین جا میتوان فهمید چرا طلا و مس برای بحث سبک زندگی اسلامی اهمیت دارد. فیلم نشان میدهد دینداری اگر در خانه دیده نشود، کامل نیست. مردی که از خانواده خود غافل است، هرچقدر هم در کلاس اخلاق بنشیند، هنوز بخشی از اخلاق را نیاموخته است. زنی که خانه را با محبت و مدیریت زنده نگه میدارد، ستون تربیتی آن خانه است. فرزندانی که در چنین فضایی بزرگ میشوند، از همان کودکی محبت، مسئولیت و ایمان را با چشم میبینند.
در نهایت، طلا و مس رؤیای سبک زندگی اسلامی را از آسمان پایین میآورد و در خانه و رابطه زن و شوهر نشان میدهد. این همان نقطه قوت مهم فیلم است. فیلم به ما یادآوری میکند خانواده اسلامی با محبت و ایمان ساخته میشود. اگر قرار است سینمای دینی اثرگذار باشد، باید همین مسیر را ادامه دهد، دین را در زندگی نشان دهد.
همسایه از خانواده است
یکی از لایههای زیبا و کمتر دیدهشده در طلا و مس، نوع رابطه خانواده سیدرضا با همسایه است. فیلم در چند سکانس نشان میدهد دختر سندروم دان همسایه، مدام از چشم خانواده سیدرضا فرار مید اما در ادامه به قدری به آنان نزدیک میشود که انگار عضو آن خانه است. در بسیاری از فیلمها ممکن بود چنین شخصیتی فقط برای یک موقعیت فرعی وارد قصه شود. اما طلا و مس با او اینگونه برخورد نمیکند. زهراسادات با نرمی و مهربانی او را به خانه راه میدهد، به او غذا میدهد و طوری رفتار میکند که انگار او هم بخشی از فضای عاطفی این خانه است.
زیبایی این بخش در همین آرامش رفتار زهراسادات است. او دختر همسایه را مثل یک بار اضافه نمیبیند. حتی در شرایطی که خودش بیمار است و خانه با فشارهای جدی روبهرو شده، باز هم در را به روی او نمیبندد. این رفتار، نشاندهنده نوعی نگاه خانوادگی به همسایه است. در سبک زندگی اسلامی، همسایه صرفا کسی نیست که دیوار خانهاش کنار دیوار خانه ما قرار گرفته باشد. همسایه میتواند امتداد خانواده باشد، کسی که باید از او خبر گرفت، او را دید، به او محبت کرد و در لحظههای نیاز، از دایره خانه بیرون نگذاشت.
این نکته وقتی پررنگتر میشود که سیدرضا هم در اوج فشارهای زندگی، دختر همسایه را مزاحم مطلق نمیداند. خانه خودش با بیماری زهراسادات، کمبود پول ، درس طلبگی و آشفتگی روزمره درگیر است. طبیعی بود اگر خانواده او بخواهد در خانه را ببندد و بگوید ما خودمان به اندازه کافی مشکل داریم. اما فیلم نشان میدهد در سبک زندگی اسلامی، گرفتاری شخصی نباید انسان را نسبت به دیگری بیرحم کند. گاهی خانهای که خودش پر از درد است، باز هم میتواند برای دیگری پناه باشد.
همین رفتار، عمیقترین لایههای اخلاق همسایگی را نشان میدهد. اسلام فقط درباره عبادت فردی حرف نمیزند، درباره شکل زندگی با دیگران هم سخن دارد. اگر خانوادهای نماز، دعا و اخلاق را جدی بگیرد، این اخلاق باید در برخورد با همسایه هم دیده شود. خانه مذهبی فقط خانهای نیست که در آن مناسک دینی انجام میشود، خانهای است که در آن یک دختر آسیبپذیر هم امنیت دارد، غذا میخورد، تحقیر نمیشود و احساس غریبه بودن نمیکند.
نکته جالبتر این است که این رابطه یکطرفه هم باقی نمیماند. در ادامه، همان همسایه گاهی از فرزند کوچک سیدرضا نگهداری میکند و این درست نقطه مقابل همان رفتار اول است. یعنی محبت زهراسادات و خانواده سیدرضا بدون واکنش نمیماند به شکل دیگری به خودشان برمیگردد. خانوادهای که همسایه را عضو خانه میبیند، در زمان نیاز خودش هم تنها نمیماند. این همان شبکه عاطفی و انسانی است که در زندگی امروز ما کمرنگ شده است.
در بسیاری از خانههای امروزی، همسایه حتی اسم همسایه را نمیداند. دیوارها نزدیکتر شدهاند، اما دلها دورتر. طلا و مس در همین سکانسهای ساده یادآوری میکند که سبک زندگی اسلامی بدون رابطه درست با همسایه ناقص است. اگر خانه فقط برای اعضای رسمی خانواده امن باشد، هنوز به کمال اخلاقی نرسیده است. خانه وقتی به معنای عمیق خود نزدیک میشود که برای همسایه گرفتار، کودک آسیبپذیر و انسان تنها هم جایی داشته باشد.
پس یکی از پیامهای مهم فیلم همین است، همسایه در فرهنگ اسلامی، بیرون از خانواده نیست. او اگرچه همخون نیست، اما میتواند همخانه عاطفی انسان باشد. زهراسادات این معنا را با با یک ظرف غذا، یک رفتار نرم و یک پذیرش مادرانه نشان میدهد. همین جاست که دوباره به سخن حضرت آقا برمیگردیم، طلا و مس واقعا یک سبک زندگی اسلامی را نشان میدهد.
نمایش سبک زندگی طلبهها در طلا و مس
یکی از بخشهای قابل توجه فیلم طلا و مس، نوع مواجهه مردم عادی با شخصیت طلبه داستان است. فیلم در چند موقعیت نشان میدهد که بعضی افراد با گارد ذهنی، کنایه یا نگاه تمسخرآمیز با سیدرضا برخورد میکنند. مثلا نگاه نکردن او به چهره زنان را مسخره میکنند یا با رفتارشان نشان میدهند که از قبل، تصویری فاصلهدار و قضاوتشده از یک طلبه در ذهن دارند. اما نکته مهم اینجاست که سیدرضا در برابر این برخوردها عصبی، تند یا طلبکارانه واکنش نشان نمیدهد. او با آرامش، طمأنینه و وقار رفتار میکند و همین رفتار آرام، بهتدریج نگاه طرف مقابل را تغییر میدهد.
این بخش از فیلم نکته مهمی را نشان میدهد. بسیاری از فاصلههایی که میان مردم و طلبهها ساخته شده، حاصل تصویرهای غلط، تجربههای ناقص یا قضاوتهای شنیدهشده است. گاهی یک مواجهه درست، یک برخورد محترمانه و یک رفتار آرام کافی است تا این گارد ذهنی شکسته شود. طلا و مس در این قسمتها تلاش میکند نشان دهد طلبه واقعی اگر با اخلاق، فروتنی و صبوری در میان مردم زندگی کند، میتواند دوباره فاصلهها را کم کند. مردم اگر صداقت، آرامش و ادب را در رفتار او ببینند، نگاهشان تغییر میکند. همین یعنی طلبههای واقعی هنوز میتوانند در دل مردم جا داشته باشند، به شرطی که با مردم زندگی کنند و اخلاق را در رفتار روزمره نشان دهند.
نکته مهم دیگر، تعهد سیدرضا به همسر و خانوادهاش است. در یکی از لحظات تلخ و عاطفی فیلم، زهراسادات به همسرش میگوید دنبال همسر دیگری بگردد، چون خودش دیگر نمیتواند کارهای او و خانه را مثل گذشته انجام دهد. سیدرضا ابتدا با لحنی شوخطبعانه پاسخ میدهد، اما خیلی زود روشن میکند که چنین نگاهی به زندگی ندارد. او به همسرش میفهماند که این بحران، مسئله مشترک آنهاست و قرار نیست در سختی، یکی دیگری را تنها بگذارد. قرار است با هم از این وضعیت عبور کنند.
این صحنه از نظر سبک زندگی طلبگی بسیار مهم است. چون برخلاف بعضی تصویرهای نادرست و تهمتهایی که گاهی به طلبهها زده میشود، فیلم نشان میدهد یک طلبه واقعی اهل تعهد، وفاداری و ایستادن پای خانواده است. او همسرش را تا وقتی سالم و توانمند است نمیخواهد و بعد از بیماری کنار نمیگذارد. محبت او وابسته به راحتی زندگی نیست. وقتی سختی میآید، معنای عشق و ایمان او آشکارتر میشود.
در اینجا طلا و مس طلبه را نه به شکل مردی نشان میدهد که در دل خانه، خرج زندگی و بیماری همسر امتحان میشود. سیدرضا با همین امتحانها معنا پیدا میکند. طلبگی او در وفاداری به همسر، صبر در برابر کنایهها، آرامش در برخورد با مردم و مسئولیتپذیری در خانه دیده میشود.
این تصویر، یکی از ارزشمندترین بخشهای فیلم است. چون اگر قرار است مردم با روحانیت واقعی آشنا شوند، این آشنایی باید از دل زندگی بیاید. طلبه واقعی کسی است که اخلاق را کنار خانواده نشان میدهد.
تنها وجه مشترک مردم آمریکا و رهبری ایران، طلا و مس
یکی از نکات جالب درباره فیلم طلا و مس همین تیتر عجیب و قابل تأملی است که در برخی گزارشهای رسانهای درباره آن نقل شده است، (تنها وجه مشترک مردم آمریکا و رهبری ایران، فیلم طلا و مس است). این جمله در نگاه اول شاید اغراقآمیز به نظر برسد، اما وقتی پشتزمینه آن را ببینیم، معنا پیدا میکند.
در مورد بیان فرمایش رهبری شهید در مورد این فیلم صحبت کردیم و نکاتی را گفتیم آن یک سوی ماجرا بود و سوی دیگر ماجرا، موفقیت بینالمللی فیلم است. در همان گزارشها آمده که طلا و مس در زمان اکران بینالمللی و حضور در جشنواره واشینگتن، جایزه مردمی گرفته و سپس یکی از روزنامههای معتبر آمریکایی، با تکیه بر همین همزمانی، چنین تیتری زده که (تنها وجه مشترک مردم آمریکا و رهبری ایران، فیلم طلا و مس است).[11][12]
علت این تیتر هم روشن است، از یک طرف، رهبر انقلاب فیلم را به خاطر مضمون دینی، خانوادگی و سبک زندگی اسلامی تحسین کرده بودند، از طرف دیگر، مخاطبان آمریکایی حاضر در جشنواره نیز آن را پسندیده بودند. یعنی فیلمی که در ظاهر از دل یک فضای کاملا ایرانی، طلبگی و مذهبی بیرون آمده، توانسته با مخاطب بیرونی هم ارتباط بگیرد.
نقطه قوت فیلم این است که مفاهیم دینی را در یک زندگی عادی نشان میدهد، همین انسانی و عادی بودن باعث شده فیلم از مرزهای فرهنگی عبور کند. مقاله انگلیسی منتشرشده در جورنال لترب (La Trobe Journal) هم به همین نکته نزدیک میشود و طلا و مس را اثری بسیار تأثیرگذار، خوشفیلمنامه، خوب کارگردانیشده و خوب بازیشده معرفی میکند که با وجود محتوای دینی، به دلیل جنبه انسانی خود توانسته در جشنوارههای خارجی هم مورد توجه قرار گیرد.[13]
پس علت آن تیتر همین دوگانه جذاب است، فیلمی که هم در نگاه رهبر انقلاب، تصویری مطلوب از سبک زندگی اسلامی ارائه داده و هم در نگاه بخشی از مخاطبان آمریکایی، یک داستان انسانی و اثرگذار بوده است. این همان جایی است که میتوان فهمید اثر ارزشی اگر درست ساخته شود، لازم نیست در مرزهای خودش محبوس بماند. حتی مخاطبی که از نظر فرهنگی و اعتقادی در نقطه دیگری ایستاده، میتواند با اصل درد، محبت و مسئولیت شخصیتها ارتباط بگیرد.
جمع بندی نهایی
جمعبندی اصلی فیلم طلا و مس را باید در شیوه نمایش سبک زندگی اسلامی دانست؛ سبکی که در رفتارهای روزمره یک خانواده نشان داده میشود. فیلم نشان میدهد دینداری واقعی فقط در عبادت فردی یا ظاهر مذهبی خلاصه نمیشود و باید در خانه، در رابطه زن و شوهر، در تربیت فرزند، در مسئولیتپذیری و حتی در برخورد با همسایه دیده شود.
سیدرضا در ابتدای داستان طلبهای است که برای رشد علمی و معنوی به تهران آمده، اما بیماری زهراسادات او را با امتحانی جدی روبهرو میکند. او کمکم میفهمد که اخلاق اسلامی یعنی وقتی خانواده به حضور او نیاز دارد، از مسئولیت کنار نکشد. رسیدگی به همسر بیمار، مراقبت از فرزندان، انجام کارهای خانه و تلاش برای تأمین هزینههای زندگی، در فیلم به عنوان بخشی از ایمان و مردانگی مؤمنانه نمایش داده میشود.
از سوی دیگر، زهراسادات تصویر روشنی از مادر و زن خانواده در سبک زندگی اسلامی است. او با محبت، آرامش و مدیریت عاطفی خود، روح خانه را زنده نگه میدارد. حتی بیماری هم باعث نمیشود نقش مادرانه و همسرانه او از بین برود. فیلم از طریق شخصیت او نشان میدهد خانه اسلامی با محبت، صبر، عاطفه و حضور فعال مادر معنا پیدا میکند.
یکی دیگر از جلوههای مهم سبک زندگی اسلامی در فیلم، رابطه با همسایه است. پذیرش دختر سندروم دان همسایه در خانه، غذا دادن به او و برخورد مهربانانه زهراسادات، نشان میدهد در فرهنگ اسلامی، همسایه بیرون از دایره خانواده نیست. خانه مؤمنانه فقط برای اعضای خودش امن نیست، برای انسان آسیبپذیر و نیازمند محبت هم جای امنی دارد.
در نهایت، طلا و مس سبک زندگی اسلامی را در متن زندگی واقعی نشان میدهد، در بیماری، فشار مالی، وفاداری همسران و اخلاق همسایگی. ارزش فیلم در همین است که دین را در رفتارهای ساده اما عمیق خانوادگی به تصویر میکشد. به همین دلیل، فیلم تصویری انسانی، قابل باور و اثرگذار از خانواده اسلامی ارائه میدهد.
پیوست ها
[1] https://www.tabnak.ir/fa/news/852955
[2] https://paraj.ir/طلا-و-مس
[3] https://ammaryar.ir/m/eeq3r
[4] https://www.mojnews.com/بخش-فرهنگی-6/219415
[5] https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/negar-javaherian
[6] https://www.tabnak.ir/fa/news/220853
[7] https://donya-e-eqtesad.com/بخش-فرهنگ-هنر-32/423489
[8] https://www.mehrnews.com/news/1334071
[9] https://www.hamshahrionline.ir/news/1034686
[10] https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=62004
[11] https://sofiamag.ir/cn/36/26866
[12] https://www.rokna.net/video/بخش-شبکه-های-اجتماعی-78/1218455
[13] https://www.slv.vic.gov.au/sites/default/files/La-Trobe-Journal-91-Anne-Demy-Geroe.pdf
دیدگاهتان را بنویسید