نقد فیلم مرد عنکبوتی ۲۰۲۶ Spider-Man: Brand New Day | چرا تارهارو ریختید توی ماستا!

این‌بار خبری از سه اسپایدرمن، شکاف‌های چندجهانی یا مهمان‌های افتخاری‌ای که فقط برای چند دقیقه سروصدا راه بیندازند و بعد غیب شوند نیست. خطر اصلی داستان هم نابودی کل دنیا یا فروپاشی واقعیت نیست؛ این‌بار دنیایی که پیتر باید نجاتش دهد، دنیای کوچک و شخصی خودش است.

داستان از همان نقطه‌ای ادامه پیدا می‌کند که اپیزود راهی به خانه نیست پیتر را رها کرده بود. چهار سال از آن اتفاقات گذشته و طلسم دکتر استرنج هنوز پابرجاست؛ مری جین و ند اسپایدرمن را می‌شناسند و می‌دانند بارها جانشان را نجات داده، اما هیچ خاطره‌ای از پسری به نام پیتر پارکر ندارند. پیتر هم در این چهار سال تقریباً تمام زندگی‌اش را وقف اسپایدرمن‌بودن کرده؛ در آپارتمانی کوچک و به‌هم‌ریخته تنها زندگی می‌کند، هر شب با خلافکارها می‌جنگد و از دور زندگی مری جین و ند را بدون این‌که خودش را نشان دهد دنبال می‌کند.

یکی از تفاوت‌های مهم فیلم نسبت به گذشته، لحن جدی‌تر و بزرگ‌سالانه‌تر آن است. پیتر دیگر همان نوجوان هیجان‌زدۀ اپیزود بازگشت به خانه(Homecoming) که با ذوق درباره‌ عضویت در اونجرز حرف می‌زد نیست؛ الآن دیگر کسی نیست که مسئولیت تصمیم‌هایش را به دوش بکشد. تونی استارک نیست، عمه‌می نیست، حتی مری جین و ند هم کنارش نیستند. هر اشتباه و هر انتخابی کاملاً پای خودش است.

اسپایدرمن یکی از معروف‌ترین چهره‌های نیویورک است؛ مردم درباره‌اش صحبت می‌کنند، پلیس از او کمک می‌گیرد و ند حتی برنامه‌ای برای ردیابی موقعیتش ساخته است. با این حال، خود پیتر پارکر برای دنیا عملاً وجود ندارد. او شب‌ها تنها غذا می‌خورد، صفحه‌های مری جین و ند را نگاه می‌کند و می‌بیند که زندگی‌شان بدون او ادامه دارد. دردناک‌ترین بخش ماجرا هم این است که پیتر حتی نمی‌تواند از آن‌ها ناراحت باشد، چون واقعاً نمی‌دانند چنین آدمی در زندگی‌شان بوده. به‌جای رو‌به‌رو‌شدن با این غم، او خودش را در مبارزه با خلافکارها غرق می‌کند؛ رفتاری که کم‌کم از فداکاری قهرمانانه فاصله می‌گیرد و به نوعی فرار تبدیل می‌شود.

هم‌زمان، بدن پیتر هم وارد مرحله‌ تازه‌ای می‌شود که فیلم با شوخی اسمش را بلوغ عنکبوتی(Spider-Puberty) می‌گذارد. بدنش شروع به تولید تار طبیعی کرده؛ حواس عنکبوتی‌اش قوی‌تر شده‌اند، اما در عین حال عصبی‌تر و تهاجمی‌تر هم شده و گاهی نمی‌تواند قدرتش را کنترل کند. انگار بخش عنکبوتی وجودش بخش انسانی‌اش را کنار می‌زند؛ هرچه بیشتر در هویت اسپایدرمن غرق می‌شود، کنترل این تغییرها هم سخت‌تر می‌شود.

در همین بازه، جین گری با بازی سیدی سینک وارد داستان می‌شود؛ همان شخصیتی که پیش از اکران، هویتش کاملاً مخفی نگه داشته شده بود و نظریه‌ جین‌گری‌بودنش که پیش‌تر در ویزاردورلد مطرح شده بود، درست از آب درآمد. جین می‌تواند وارد ذهن آدم‌ها شود، بدنشان را کنترل کند و از ذهنی به ذهن دیگر منتقل شود؛ کسانی که تحت کنترلش قرار می‌گیرند، حتی بعد از آزادشدن هم خاطره‌ زیادی از اتفاقات ندارند. فیلم ابتدا او را طوری معرفی می‌کند که گمان کنیم شرور اصلی داستان است، مخصوصاً در یکی از صحنه‌ها که جین کنترل ذهن مری جین را به‌دست می‌گیرد و پیتر برای چند لحظه باور می‌کند طلسم شکسته و مری جین او را دوباره به یادش آورده.

اما جین واقعاً شرور داستان نیست. او به‌دنبال خواهرش، سارا گری، می‌گردد که قدرت‌های مشابهی داشته و توسط سازمان کنترل خسارت(Damage Control) ربوده و برای شناخت قدرت‌های جهش‌یافته‌ها تحت آزمایش قرار گرفته است. تنها سرنخ جین عبارت V-max است که در نهایت مشخص می‌شود بخشی از نوشته‌ Ventmax روی یک دریچه‌ هوا بوده؛ همان مکانی که سارا لحظات پایانی عمرش را در آن گذرانده و جین با دیدنش می‌فهمد خواهرش همان‌جا مرده است.

فردی که پشت این ماجراها قرار دارد بیل متزگر، رئیس سازمان‌های کنترل خسارت با بازی ترامل تیلمن، است. او درباره‌ جین و سارا به پیتر دروغ می‌گوید و باعث می‌شود اسپایدرمن به‌جای کمک به جین، او را تحویل همان سازمانی بدهد که مسئول مرگ خواهرش است. سرنخ افشاگر ماجرا هم با سوتی برای پارکر لو می‌رود، متزگر ادعا می‌کند نام سارا را از ذهن جین خوانده، در حالی که مری جین بعداً به پیتر می‌گوید هیچ خاطره‌ای از زمان کنترل‌شدن ذهنش ندارد؛ پس متزگر هم نباید چیزی از حضور جین در ذهنش به خاطر بیاورد.

با این حال، خود متزگر به‌اندازه‌ی جین شخصیت‌پردازی عمیقی ندارد؛ گذشته و انگیزه‌های نهایی‌اش برای طرحش علیه جهش‌یافته‌ها به‌روشنی توضیح داده نمی‌شود و همین باعث می‌شود به‌عنوان شرور اصلی، تأثیرگذاری کمتری نسبت به جین داشته باشد. در کنار این خط اصلی، حضور پانیشر(فرانک کاسل) و هالک(بروس بنر) هم صرفاً برای طرفدارها نیست. این دو، دو مسیر متفاوت برای رو‌به‌رو‌شدن با هیولای درون‌شان را طی می‌کنند. فرانک خشمش را پذیرفته و از خشونت بی‌محابا استفاده می‌کند، بروس بنر هم با تجربه‌ سالیان زندگی با هالک و ترس از ازدست‌دادن کنترل، بهتر از هرکسی می‌فهمد پیتر از چه می‌ترسد و ثابت می‌کند زندگی‌کردن با هیولای درون ممکن است، به‌شرطی که از آن فرار نکنی.

پرده‌ پایانی فیلم با سرعت زیادی جلو می‌رود. وقتی جین حقیقت مرگ خواهرش را می‌فهمد، خشم و اندوهش باعث می‌شود قدرت‌هایش جهش پیدا کنند. نیروهای مرکز کنترل خسارت وارد درگیری می‌شوند، گروه دست ژاپنی(The Hand) هم سر می‌رسد، پیتر تیر می‌خورد و چند خط داستانی هم‌زمان به هم گره می‌خورند. با این حال، فرانک به‌سوی جین شلیک می‌کند و پیتر خودش را سپر می‌کند؛ فرانک او را به بیمارستان می‌رساند و جین با قدرتش به کنترل تنفس پیتر برای بهبودی‌اش کمک می‌کند. این کنش رابطه پیتر و جین را کامل می‌کند؛ هر دو احساس می‌کردند کاملاً تنها هستند، اما با نجات‌دادن یکدیگر ثابت می‌کنند هنوز می‌توانند به کسی اعتماد کنند.

در پایان، جین از نیویورک می‌رود، اما مشخص است که تازه ابتدای مسیرش است. بیل متزگر موفق به فرار می‌شود و یلنا بلووا بررسی فایل‌های محرمانه‌ شرکت کنترل خسارت را آغاز می‌کند؛ نشانه‌های مذکور این پرونده را برای داستان‌های آینده‌ جهش‌یافته‌ها باز نگه می‌دارند. مری جین و ند هم هنوز پیتر را به یاد نمی‌آورند؛ مری جین به پیتر اعتماد می‌کند، اما نمی‌تواند ادعا کند عاشق کسی است که واقعاً نمی‌شناسدش. این رابطه باید کاملاً از نو ساخته شود.

در صحنه‌ پایان تیتراژ که تنها یک بار و در انتهای تیتراژ نمایش داده می‌شود، برنامه‌ ردیاب اسپایدی(Spidey Tracker) ند برای پیداکردن سیگنال اسپایدرمن بر روی زمین ناکام می‌ماند و مشخص می‌شود سیگنال از فضا مخابره می‌شود؛ سپس جمله‌ای ظاهر می‌شود که از بازگشت اسپایدرمن خبر می‌دهد. هنوز معلوم نیست این سیگنال متعلق به خود پیتر است یا موجودی دیگر با ویژگی‌های مشابه، و احتمالاً این اشاره به خط داستانی انتقام جویان: روز قیامت(Avengers: Doomsday) یا معرفی یک سیمبیوت تازه مربوط می‌شود.

بقیه چی می‌گن؟

نظرها درباره‌ فیلم عموماً روی چند نکته مشترک‌اند. بازی تام هالند و سیدی سینک، داستان شخصی‌تر پیتر، فیلم‌برداری خوب از صحنه‌های تار زدن و رابطۀ اسپایدرمن با پانیشر از نقاط قوت اصلی به‌شمار می‌آیند. در طرف مقابل، مدت‌زمان حدود ۱۴۵ دقیقه‌ای فیلم، شلوغی بیش از حد داستان و عجله‌ پرده‌ سوم مهم‌ترین ایرادهایی هستند که مطرح می‌شوند؛ فیلم می‌خواهد هم‌زمان داستان پیتر، جین، سارا، سازمان کنترل خسارت، پانیشر، هالک، مری جین، ند و آینده‌ جهش‌یافته‌ها را جلو ببرد و همین باعث می‌شود بعضی اتفاق‌ها فرصت کافی برای تأثیرگذاری کامل پیدا نکنند.

با همه‌ این ایرادها این نسخه از مرد عنکبوتی به‌واسطه‌ داستان تنهایی پیتر، بازی قوی تام هالند، معرفی موفق جین گری، تغییر قدرت‌های اسپایدرمن و صحنه‌های جذاب اکشن‌، نتیجه‌ای بهتر از بیشتر پروژه‌های اخیر MCU دارد و مهم‌تر از همه، پایان این نسخه را خراب نمی‌کند.

نگاهی به مبانی تئوریک و معرفتی اثر

جهان‌بینی آثار پاپ‌کالچر معاصر

جهان اسپایدرمن و مارول کلاً الان داره به یک سمتی می‌ره که خیلی شبیه جهان مورتال کامبت می‌شه، و این شباهت رو باید از سطح هستی‌شناسی و معرفت‌شناسیشون بررسی کنیم، نه از سطح شخصیت‌ها و اسم‌ها. در جهان مورتال کامبت با این ایده مواجه می‌شیم که یک هستی یگانه وجود داره که جهان‌های متعدد رو به وجود آورده، و زیر نظر خودش خدایانی خلق کرده که وظیفه‌شون نظارت و مدیریت اون جهان‌هاست؛ تا موجودات هر جهان نتونن قلمرو جهان‌های دیگه رو تصرف کنن و کل هستی زیر سلطه‌ یک نیرو در نیاد.

برای همین قانونی وضع شده. تصاحب هر جهان فقط از طریق برگزاری یک تورنومنت ممکنه و نماینده‌های هر جهان باید در برابر هم مبارزه کنن. اصلا قضیه مبارزه‌های مورتال کامبت و داستان‌هایی که تا الآن ازش در نسخه‌های بازی و فیلم  و کامیک روایت شده همینه.

حالا سؤال اینه که این ساختار در دنیای اسپایدرمن و مارول چه شکلی به خودش گرفته؟ مخصوصاً حالا که مارول داره یک ویلن جدید معرفی می‌کنه به نام دوم(Doom) که هدفش نابودی کامل جهان‌هاست. خب این روایت از نظر ساختاری شباهت زیادی به داستان مورتال کامبت داره و لازمه با دقت بیشتری به بنیان هستی‌شناختی و معرفت‌شناختیش نگاه کنیم.

نکته‌ کلیدی اینه که در هیچ‌کدوم از این دو جهان، یک خدای یکتا و واجب‌الوجود به معنای دقیق کلمه وجود نداره. حداکثر چیزی که فرض می‌شه، یک هستی منفعل و به‌اصطلاح ساعت‌سازه که جهان رو آفریده اما دیگه بر سرنوشتش تسلطی نداره؛ شاید حتی اصلاً حضورش هم مفروض نیست. این فرض از نظر فلسفی اهمیت زیادی داره، چون شبیه همون تصویری‌ست که کانت هم از خدا ارائه می‌داد. خدایی که ما وجودش رو فرض می‌کنیم، بدون این‌که مداخله‌ای در جریان امور داشته باشه.

یا حتی می‌شه گفت در برخی روایت‌ها این فرض هم برداشته می‌شه و اصلاً چنین هستی‌ای مطرح نیست؛ در نتیجه جهان از پایه، یک جهان شر هست یعنی شرارت‌ها به جان هم می‌افتن، می‌خوان همدیگه رو نابود و ویران کنن، و هیچ نیروی عادلی وجود نداره که جلوی این ویرانی رو بگیره. متعاقبا نظم و اخلاق هم اصالتی ندارند چون اصالت در جهانبینی این آثار شر هست.

بیاید هستی‌شناسی مورتال کامبت رو دقیق‌تر باز کنیم، چون خیلی پیچیده‌تر از چیزیه که در نگاه اول به نظر می‌رسه. در بالای سلسله‌مراتب این جهان، خدایان کهنی هستن که خودشون زیرمجموعه‌ یه نیروی کیهانی‌تر و اولیه‌ترن — یه‌جور یگانگی که ورای همه‌چیزه. اما نکته‌ مرکزی دقیقاً همینه که این خدایان برتر فعالانه دخالت نمی‌کنن. اون‌ها ناظرانی‌ان که قوانین کیهان، از جمله همون قانون مبارزه رو وضع کردن، اما اجرای عدالت، مجازات شر، یا حمایت از خیر رو برعهده نمی‌گیرن؛ بیشتر نگران حفظ توازن قدرت میان قلمروها و وجود خودشون هستن تا نگران عدالت به معنای متعارف الآن.

یعنی قانونشون یه سازوکار صرفاً صوری و بدون محتوای اخلاقیه و درباره‌ اینکه چه کسی حق داره یا چه کسی مظلومه هیچ داوری‌ای نمی‌کنه، فقط یک چرخۀ بازتوزیع قدرت در اون هست. ما شبیه همین مفهوم را در فلسفه‌ سیاست با عنوان وضعیت طبیعی داریم. توی وضعیت طبیعی خیر و شر معنای مستقلی ندارن، فقط بقا و قدرت حکم‌فرماست، مگراینکه البته یه قرارداد صوری این هرج‌ومرج رو به یه نظم بدون محتوای اخلاقی تبدیل کنه. این تصویر دقیقاً همون خدای ساعت‌ساز دئیستیه که بهش اشاره کردیم. با یه تفاوت مهم که حتی دئیسم کلاسیک فرض می‌کرد جهان از ابتدا خیر یا حداقل اط نظر اخلاقی بی‌طرف آفریده شده و صرفاً خدا دیگه دخالت نمی‌کنه.

اما اینجا حتی این فرض هم برقرار نیست؛ بنیاد جهان از ابتدا شره و خشنه، نه اینکه بعداً از دست خدا خارج شده باشه. و نمادین‌ترین عنصر بصری این جهان دقیقاً همین فلسفه رو نشون می‌ده که پیروزی به معنای شکست دادن حریف نیست، به معنای نابودی کامل اونه.

این نظام خیلی بدنبینانه‌‍ هست و یه‌جور گنوستیسیسم واژگون‌شده هست با این تفاوت مهم که در گنوستیسیسم کلاسیک، جهان مادی به دست یه صانع(Demiurge) ناقص ساخته شده، اما همچنان یه خدای برتر و کاملاً خیر در ورای اون وجود داره که امکان رستگاری رو باز می‌ذاره. این‌جا حتی این افق رستگاری نهایی هم روشن نیست؛ حداکثر چیزی که هست، همش به تعویق انداختن تصاحب شدن جهان‌ها از طریق شکست موقت شرارت در تورنومنت‌ها هست، نه غلبه‌ قطعی خیر بر شر به‌عنوان یک اصل وجودی.

جهان مارول | سر و ته داستان دکتر دووم

حالا بریم سراغ هستی‌شناسی مارول، که لایه‌های بیشتری داره چون خودش چند طبقه‌ست هر طبقه هم قوانین خودشو داره.

طبقه اول

طبقه‌ اول رو موجودات انتزاعیِ کیهانی تشکیل می‌دن. این‌ها اساساً با اراده و قصد شکل گرفتن، نه اینکه یه خدای قبلی خلقشون کرده باشه. یکی‌شون تجسم خود هستیه، یکی تجسم خود مرگه، یکی هم تجسم خود بی‌نهایته. بالای همه‌ این‌ها هم یه موجود غایی نشسته که تجسم خود مفهوم بالاترین‌بودن هست. این موجودات از نظر اخلاقی بی‌طرفن. یعنی نه خیرن نه شر، چون خودشون بخشی از سازوکار متافیزیکی جهانن، نه یه ناظر بیرونی که داره از بالا قضاوت می‌کنه.

بریم مصداقی‌ترش کنیم. محکمه‌ زنده(Living Tribunal) رو استن لی و همکارانش، مری سورین و هرب تریمپی، سال ۱۹۶۷ توی Strange Tales #157 خلق کردن. از همون اولین ظهورش هم توصیف شده به‌عنوان موجودی که هیچ انگیزه یا خواسته‌ شخصی نداره و صرفاً بر اساس منافع کلان جهان عمل می‌کنه؛ همون بی‌طرفی اخلاقی که گفتم. جالبه که ظاهرش هم همین ایده رو منعکس می‌کنه. سه تا صورت داره که هرکدوم یه بُعد از قضاوتش رو نشون می‌ده، انصاف، ضرورت، و انتقام، و هر سه باید روی یه حکم توافق کنن تا اقدامی انجام بشه.

ابدیت(Eternity) هم که تجسم زمان و هستیه، همون اواسط دهه شصت(۱۹۶۵) توی همین سری Strange Tales معرفی شد و محصول قلم استن لی و طراحی استیو دیتکو هست. نقشش رو با بی‌نهایت(Infinity) شریکه؛ این دوتا رو معمولاً به‌عنوان خواهر و برادر یا دو روی یه سکه معرفی می‌کنن. بالای این سلسله‌مراتب، یگانه‌ بالای همه(One-Above-All) می‌شینه، به‌عنوان نیروی خلاق برتر، منبع هرچیزی که بوده، هست، و خواهد بود.

نکته‌ مهمی که باید اضافه کنم اینه که این سلسله‌مراتب هیچ‌وقت ثابت نمونده و مارول مدام داره بازنویسیش می‌کنه. نمونه‌ اخیرش کمیک G.O.D.S. هست، نوشته‌ جاناتان هیکمن، همون نویسنده‌ Secret Wars که توی بخش سوم بهش می‌رسیم. این‌جا هیکمن کل کیهان‌شناسی کلاسیک رو نمی‌ذاره کنار، یه لایه‌ خدمتگزاری جدید زیرش اضافه می‌کنه. دو فراکسیون به اسم قدرت‌های حاکم(The-Powers-That-Be) و نظم طبیعی اشیا(The-Natural-Order-of-Things)، که یکی نماینده‌ جادو و دیگری نماینده‌ علمه.

این دو تا هزاران سال یه پیمان(Compact) شکننده داشتن که حتی از دید قهرمانان مارول هم مخفی بوده، و کل داستان کمیک حول اینه که این آتش‌بس داره به هم می‌خوره. نکته‌ جالب اینه که خود این دو فراکسیون هم زیر سایه‌ همون موجودات کلاسیک‌تر مثل ابدیت، بی‌نهایت و محکمه‌ زنده عمل می‌کنن، نه اینکه جایگزینشون بشن؛ یعنی هیکمن داره یه لایه‌ پنهان خدمتگزاری زیر کیهان‌شناسی قدیمی اضافه می‌کنه، نه یه سلسله‌مراتب کاملاً جدید بالای اون. در هر حال نشون می‌ده مارول هیچ‌وقت این ساختار رو قفل نمی‌کنه و همیشه جا برای بازتعریفش باز می‌ذاره.

این مسئله یه تفاوت مهم داره با ایده‌ خدای واحد واجب‌الوجود. اونجا خدا علت غایی و فاعلی جهانه و صفاتی مثل عدل، رحمت، و اراده داره؛ یعنی یه اراده‌ اخلاقی فعال پشت جهانه که می‌خواد عدالت برقرار بشه. اما این موجودات انتزاعی مارول بیشتر شبیه یکسری قانون فیزیکی شخصیت‌یافته‌ان یه جور نیروی طبیعی خودآگاه.

طبقه دوم

بریم سراغ طبقه‌ دوم. اینجا یه نژاد ناظر داریم که سوگند خوردن مطلقاً دخالت نکنن. این‌ها همه‌چیز رو می‌بینن، علمشون تقریباً مطلقه، اما قسم خوردن هرگز مداخله نکنن، حتی در برابر نسل‌کشی یا نابودی کامل یه جهان. حالا این دسته رو ما از کجا آوردیم؟ داستان نگهبانان(Watchers) مستقیم از داخل کمیکه، هرچند در دو مرحله شکل گرفته. خود اوآتو(Uatu) توی فوق‌العاده برای(Fantastic Four) شماره‌ ۱۳، به قلم استن لی و طراحی جک کربی از سال ۱۹۶۳ وجود داشت. اما اون‌موقع فقط به‌عنوان یه موجود مرموز معرفی شد که وظیفه‌ش تماشای بشریت بدون دخالت کردن هست. توضیح کامل ریشه‌ سوگندش سال‌ها بعد توی گناه نخستین(Original Sin) شماره‌ صفر، سال ۲۰۱۴، به قلم مارک وید اومد.

طبق اون داستان، ایکور(Ikor)، پدر اوآتو، جزو نگهبانانی بود که معتقد بودن این نژاد پیشرفته باید به نژادهای کمترپیشرفته کمک کنه. پس دانش انرژی هسته‌ای رو به نژادی به اسم پروسیلیکان(Prosilican)، ساکنان سیاره‌ای به اسم پروسیلیکوس، هدیه دادن. اما اون‌ها این هدیه رو گرفتن و طولی نکشید که با همون فناوری علیه هم وارد جنگ هسته‌ای شدن و عملاً خودشون رو نابود کردن. نگهبانان وقتی برگشتن و ویرانه رو دیدن، از شرم این اتفاق سوگند خوردن دیگه هرگز در امور نژادهای دیگه دخالت نکنن؛ نه حتی برای کمک به یه موجود در حال مرگ جلوی چشمشون.

نکته‌ طنزآمیز اینه که خود اوآتو، برخلاف بقیه‌ نژادش، مدام همین سوگند رو می‌شکنه؛ این تجسد تقریباً کامل خدای ساعت‌ساز دئیستیه. آقا وقتی صحبت از خدا و اخلاق می‌شه، یه خبرایی توی فلسفه هست که ارزش مقایسه داره، چون از زاویه‌ کاملاً متفاوتی به همین رابطه نگاه می‌کنه اونم نظرات کانت هست پس بیاید یکم بحث رو کانتی کنیم. کانت خودش یه اصل تنظیم‌کننده(regulative) برای خدا و جاودانگی روح قائل بود، نه یه اصل بنیادکننده(constitutive). یعنی این‌ها رو به‌عنوان واقعیت‌های قابل‌اثبات نظری از راه عقل محض نمی‌دید، به‌عنوان پیش‌فرض‌های ضروری عقل عملی برای معناداری اخلاق می‌دید؛ پیش‌فرض‌هایی که خودشون رو در عمل و در وجدان اخلاقی تحمیل می‌کنن، نه در نظر.

به زبان ساده‌تر کانت نمی‌گه خدا هست، پس اخلاق معنا داره، می‌گه اخلاق برای ما الزام‌آوره، پس باید طوری زندگی کنیم که انگار خدا و جاودانگی روح هست، وگرنه این الزام اخلاقی پوچ می‌مونه. این چیزی که کانت می‌گه با خدایی که می‌بینه اما فعالانه از دخالت امتناع می‌کنه، فرق اساسی داره. تصویر نگهبانان مارول بیشتر شبیه دئیسم کلاسیک دوران روشنگریه. ساعت‌سازی که کوک کرد، رفت، و دیگه هیچ نسبتی با ساعتش نداره. اما پیش‌فرض کانتی یه چیز دیگه‌ست؛ اون یه خدای غایب و بی‌تفاوت نیست که تصمیم گرفته دخالت نکنه یه پیش‌شرط ضروری برای خود نظام اخلاقیه که اصلاً موضوع دخالت کردن یا نکردن درباره‌ معنا نداره، چون کارکردش تنظیمیه نه علّی فاعلی.

برسیم به شباهت‌های اصلی این دو جهان که حالا می‌تونیم دقیق‌تر جمع‌بندیش کنیم. اول، در هر دو جهان، خداوند یکتای واحد واجب‌الوجودی که علت فاعلی و غایی هستی باشه و صفاتی چون عدل و اراده‌ فعال داشته باشه، غایبه نه انکار می‌شه، نه اثبات، فقط اصلاً به‌عنوان یه گزینه‌ جدی روی میز نیست. دوم، در هر دو جهان، اگه هستی یگانه‌ای هم فرض بشه، این هستی منفعله یا به‌خاطر سوگند عدم‌مداخله در مارول، یا به‌خاطر دغدغه‌ صرف توازن قدرت به‌جای عدالت در مورتال کامبت؛ در هر دو حالت، نتیجه یکسانه و اون اینه که هیچ اراده‌ فعالی برای برقراری عدالت در کار نیست.

سوم، در هر دو جهان، قانون کیهانی‌ای که وجود داره صرفاً یه سازوکار صوریه، نه یه نظام اخلاقی — چه قانون مبارزه‌ی مورتال کامبت باشه، چه رویدادهای از پیش‌تعیین‌شده‌ی چندجهان که در اسپایدرورس بهشون رویداد کانن می‌گن؛ هر دو فقط می‌گن این‌جوری باید بشه، بدون اینکه بگن این‌جوری بشه خوبه.

چهارم، در هر دو جهان، خلأ ناشی از غیاب خدای فعال، همیشه در معرض خطر پر شدن با یه اراده‌ معطوف به قدرته که می‌خواد جای اون خدا بشینه و کل هستی رو تصاحب کنه — یعنی خلأ الوهیت هیچ‌وقت خالی نمی‌مونه، همیشه یه داوطلب براش پیدا می‌شه. تفاوتشون اینه که مارول، برخلاف مورتال کامبت، جهان رو ذاتاً شرور فرض نمی‌کنه، اخلاقاً خنثی و باز فرض می‌کنه — یعنی خیر و شر محصول انتخاب فردی عاملان اخلاقیه، نه ساختار کیهان؛ اما این تفاوت به معنای وجود یه ضامن نهایی برای غلبه‌ خیر نیست، فقط یعنی امکانش باز گذاشته شده، بدون تضمین و بدون هیچ‌کس که پشتش وایسته.

خب آیا به‌راستی واقعاً جهان این‌شکلیه؟ آیا ما وقتی به دنیای اطرافمون نگاه می‌کنیم همچین چیزی می‌بینیم؟ جهانی که بنیادش شره و هیچ مجری عدالتی نداره اصلاً وجودش ممکنه یا نه؟ و پاسخ اینه که این فرض هم امکان وقوعی نداره، هم امکان عقلی. بذارید این دو محور رو با دقت باز کنیم، چون هر دوشون به شکل مستقل، این جهان‌بینی رو نقض می‌کنن.

از حیث امکان عقلی، این فرض خودش رو نقض می‌کنه، و این یه تناقض منطقی سرراسته، نه صرفاً یه ایراد ذوقی. اگه جهان بنیاداً شر باشه و هیچ معیار خیر مستقلی وجود نداشته باشه، اصلاً مفهوم شر بی‌معنا می‌شه. شر یعنی فقدان یا انحراف از یه خیری که باید باشه؛ اگه هیچ خیر بنیادینی در کار نباشه، دیگه چیزی به اسم شر هم نداریم، فقط یه سری رویداد خنثی داریم که ما دلبخواهی بهشون برچسب شر می‌زنیم. اما وقتی همین آثار پاپ‌کالچر هم دارن از واژه‌ شرارت و دریدگی و نابودی استفاده می‌کنن، دارن ناخودآگاه یه معیار خیر رو مفروض می‌گیرن که این رویدادها ازش تخطی می‌کنن.

یعنی حتی خود داستانی که می‌خواد بگه جهان ذاتاً شروره، برای فهمیده‌شدنش نیازمند یه افق خیر مطلقه که در پس‌زمینه فرض شده، وگرنه اصلاً نمی‌شد اسمش رو شر گذاشت. در فلسفه‌ کلاسیک، افلاطون، آگوستین، ابن‌سینا و ملاصدرا گفتن شر وجود مستقل نداره، فقدان یا کاستیه و فقدان فقط در برابر یه کمال قابل‌فهمه. همون‌طور که سیاهی رو فقط در برابر نور می‌شه فهمید، نه اینکه سیاهی خودش یه چیز مثبت و مستقل باشه.

از حیث امکان وقوعی هم، این فرض با تجربه‌ زیسته‌ مشترک بشری همخوانی نداره، و این نکته‌ مهمیه چون بحث دیگه صرفاً منطقی محض نیست، تجربی و تاریخیه. اگه جهان واقعاً ذاتاً و صرفاً شر بود، و هیچ نظم عادلانه‌ای در کار نبود، اصلاً نباید انتظار داشتیم مفاهیمی مثل عدالت، رحمت، فداکاری، یا مسئولیت‌پذیری در تجربه‌ انسانی این‌قدر مرکزی و پایدار باشن.

اما ما می‌بینیم که در طول تاریخ بشری، در همه‌ فرهنگ‌ها و همه‌ تمدن‌ها، این مفاهیم به‌عنوان آرمان‌های غایی زندگی معنادار شناخته می‌شن که اگه جهان واقعاً بی‌بنیاد و صرفاً شر بود، اصلاً نباید این‌قدر جهان‌شمول و پایدار می‌بود؛ حداکثر باید انتظار داشتیم مفاهیمی مثل زور و بقای اصلح تنها معیار می‌بودن، نه اینکه انسان‌ها همیشه، حتی در سخت‌ترین شرایط، به دنبال عدالت و انصاف بگردن و در برابر بی‌عدالتی احساس خشم اخلاقی کنن.

علاوه بر این، خود این آثار هم نمی‌تونن به‌طور کامل به این جهان‌بینی وفادار بمونن؛ چون اگه واقعاً بمونن، دیگه داستان‌های اخلاقی معناداری نیستن. مثلاً اسپایدرمن دقیقاً چون معنا و مسئولیت رو در دل یه جهان به‌ظاهر بی‌تفاوت پیدا می‌کنه برای مخاطب الهام‌بخشه؛ یعنی حتی خود داستان مجبوره یه افق خیر رو قاچاقی وارد کنه تا اصلاً داستانش قابل‌فهم و جذاب باشه.

این نشون می‌ده که فرض غیاب کامل عدالت و خیر، حتی در عمل، خود روایت‌هایی که ادعاش رو دارن نمی‌تونن بدون قاچاقی‌کردن یه معیار خیر مستقل، داستان‌گویی کنن و این خودش قوی‌ترین شاهد بر امتناع این فرضه. یعنی نه فقط تجربه‌ بشری این جهان‌بینی رو تأیید نمی‌کنه، که حتی خود سازندگان این جهان‌بینی، در داستان‌پردازی، مجبورن ازش عدول کنن.