صدراییعارف: فرجنژاد الگوی تعادل میان علم، عمل و خانواده |گزارش شانزدهمین پیشنشست
معرفی و ضرورت برگزاری نشست
شانزدهمین پیشنشست سومین همایش ملی دشمنشناسی و مقاومت، عصر روز دوشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۴، با حضور استاد حسن صدرایی عارف، مدیر مسئول خبرگزاری بینالمللی ابنا، در مرکز مطالعات راهبردی خبرگزاری تسنیم برگزار گردید.
این نشست که جزئی از سلسله نشستهای تخصصی صهیونیسمشناسی و بیست و دومین جلسۀ آن بود، با هدف واکاوی «تازهترین تحولات محور مقاومت در عرصه بینالملل» و همچنین بررسی «سلوک انقلابی و اندیشهای مرحوم استاد فرجنژاد در مواجهه با صهیونیسم بینالملل» برگزار شد. این جلسه که بهصورت حضوری و با استقبال یادداشتنویسان حوزوی همراه بود، بر ضرورت تبیین روندهای پیچیده جهانی و نقش اندیشههای انقلابی در مواجهه با چالشهای پیش رو تأکید داشت.
نگاهی به سلوک انقلابی استاد فرجنژاد از منظر استاد صدرایی عارف
استاد حسن صدرایی عارف، سخنران این نشست، در ابتدای سخنان خود به ابعاد شخصیتی و فکری مرحوم استاد فرجنژاد پرداخت و گفت: «مرحوم استاد فرجنژاد، بهراستی مصداق کامل یک «پرکار مخلص» بود؛ کسی که همت و تلاش بینظیر او با اخلاص عجین شده بود و این ویژگی، در تمام ابعاد فعالیتهای علمی و فرهنگی ایشان مشهود بود.»
وی افزود: «روحیۀ جهادی و انقلابی واقعی که متأسفانه گاهی با کلمات و عبارات، مورد سوءاستفاده قرار میگیرد، در وجود مرحوم فرجنژاد بهمعنای واقعی کلمه تجلی داشت. او با وجود پرکاری بسیار، لحظهای از وظیفه انقلابی خود غافل نبود و این روحیه را در تمام فعالیتهایش به نمایش میگذاشت.»
استاد صدرایی عارف با اشاره به اینکه مرحوم فرجنژاد در عین تکبعدی نبودن و داشتن ابعاد مختلف فکری و علمی، توانسته بود یک خط فکری واحد و منسجم را در تمام فعالیتهایش حفظ کند، ادامه داد: «این انسجام فکری، ریشه در شناخت عمیق او از دشمن اصلی و تلاش مستمر برای مقابله با آن داشت. او نه تنها یک پژوهشگر برجسته بود، بلکه در حوزههای رسانه، تدریس و تألیف نیز دستی توانا داشت و این توانمندیها را در راستای اهداف کلان انقلاب اسلامی بهکار میگرفت.»
وی همچنین به تواضع علمی و رفتاری مرحوم فرجنژاد اشاره کرد و بیان داشت: «در مقابل برخی رفتارهای رایج در جامعه که گرفتار عناوین و القاب هستیم، مرحوم فرجنژاد با تواضعی مثالزدنی، همواره خود را در جایگاه خدمت به جامعه میدید. او هیچگاه گرفتار ظواهر نشد و این سادگی و بیادعایی، او را به الگویی بیبدیل تبدیل کرده بود.» استاد صدرایی عارف با یادآوری سادهزیستی مرحوم فرجنژاد، آن را یکی دیگر از ویژگیهای ارزشمند او دانست و افزود: «این سادهزیستی، نه صرفاً یک شعار، بلکه یک سبک زندگی بود که در عمل ایشان به وضوح دیده میشد.»
در ادامه، استاد صدرایی عارف به موضوع مهم «توجه به خانواده» در کنار پرکاری مرحوم فرجنژاد اشاره کرد و گفت: «با وجود مشغلههای فراوان علمی و فرهنگی، ایشان همواره به خانواده خود توجه ویژهای داشت و این نشان از تعادل در زندگی و درک صحیح از اولویتها بود.»
وی همچنین بر ویژگی «بیتعلق بودن» مرحوم فرجنژاد تأکید کرد و در تبیین آن گفت: «اینکه انسانی بتواند در عین تلاش و فعالیت گسترده، نسبت به تعلقات دنیوی بیتفاوت باشد و صرفاً در مسیر وظیفه گام بردارد، امری بسیار ارزشمند و کیمیاگونه است. مرحوم فرجنژاد نمونهای از این روحیه بود که حتی از دریافت حقالزحمۀ ناچیز نیز استنکاف میکرد تا مبادا تعلق خاطر مادی در او راه یابد.»
استاد صدرایی عارف بیان داشت: «بسیاری از ماها ممکن است در حوزۀ اندیشه و دانش قوی باشیم، اما به دلیل نداشتن حسن خلق، نتوانیم یافتههای خود را به درستی به مخاطبان منتقل کنیم. مرحوم فرجنژاد این شکاف را پر کرده بود و با خوشخلقی و حسن خُلقی که داشت، سازمانها و مخاطبان را نیز از خود محروم نمیکرد.»
وی همچنین به «نقش راهبری» مرحوم فرجنژاد در میان نیروهای انقلابی اشاره کرد و گفت: «طلبه و روحانی باید خود را امام قوم بداند و برای جامعه نقش هدایتگری قائل باشد. این تفاوت اساسی میان نهاد روحانیت با سایر نهادهای علمی است و مرحوم فرجنژاد بهخوبی این نقش را ایفا میکرد.»
در پایان این بخش، استاد صدرایی عارف به موضوع «کادرسازی» به عنوان یکی از دغدغههای اصلی مرحوم فرجنژاد و همچنین رهبر معظم انقلاب اشاره کرد و گفت: «مرحوم فرجنژاد در زمینه کادر سازی برای انقلاب، سر از پا نمیشناخت. او به اهمیت این موضوع در مراحل مختلف، از کودک و نوجوان گرفته تا دانشجو و فعالان عرصه تبلیغ و فرهنگ، واقف بود و اقدامات بنیادینی را در این زمینه انجام میداد.» همچنین «انس با کتاب و مطالعه» و «وظیفه شناسی و تکلیف مداری» به عنوان دو ویژگی برجسته دیگر مرحوم فرجنژاد مورد تأکید قرار گرفت.
وی گفت: «عشق او به کتاب و مطالعه، به اطرافیان نیز سرایت میکرد و همواره با دادن کتاب به دیگران، آنان را به مطالعه تشویق مینمود. همچنین، او مأمور به تکلیف بود و وظیفه خود را تشخیص میداد و با تمام توان در راستای انجام آن گام برمیداشت، فارغ از اینکه نتیجه کار چگونه خواهد بود.»
روندنگری؛ کلید فهم رویدادهای جبهۀ مقاومت
استاد صدرایی عارف، در بخش دوم سخنان خود، مخاطبان را به ضرورتِ عبور از نگاه سطحی و مقطعی به رویدادها دعوت کرد. وی گفت: «در تحلیل تحولات محور مقاومت، بزرگترین آفت این است که مسائل را صرفاً به شکل نقطهای ببینیم. اگر ما تحولات را روندی نبینیم و در چارچوب یک حرکت مستمر و اثرگذار بررسی نکنیم، برداشتهایی ناقص و گاه گمراهکننده خواهیم داشت.»
وی افزود: «امروز دیگر عصر خبررسانی صرف گذشته است. اهمیت کار رسانهها، اتصال دادهها و تبدیل آنها به تحلیلهای روندی است. آنچه امروز قدرت میآفریند، اندیشکدههایی هستند که عمق و آیندهپژوهی را وارد گفتمان رسانهای میکنند. اگر خبرگزاریها نتوانند بین دادهها، پیوند استراتژیک ایجاد کنند، نقش جریانسازی و راهبری را بهراحتی از دست میدهند.»
نبرد ترکیبی؛ هجوم رسانهای و جنگ روانی
استاد صدرایی عارف در ادامه با اشاره به اهمیت رسانه در تحولات منطقه گفت: «امروزه حتی ضربات فیزیکی و سخت دشمنان محور مقاومت، بدون عملیات روانی و روایتسازی رسانهای توأم نیست. حمله به محور مقاومت فقط در عرصۀ نظامی معنا ندارد، بلکه خط مقدم امروز، مدیریت افکار عمومی است.»
وی شرح داد: «فراموش نکنیم پس از شهادت فرماندهان بزرگی همچون حاج قاسم سلیمانی یا سید حسن نصرالله، دشمن دو کار را به صورت همزمان پیش میبَرد. در کشورهای اسلامی و حتی در میان نخبگان ایرانی، شایعات و شبهات را تزریق میکنند که مثلاً «ایران برای اعراب خرج میکند» یا «رهبران مقاومت خیانت کردهاند» یا «تصمیمگیران نظام ناکارآمد هستند». این عملیاتهای روانی، نه فقط بر مردم، بلکه بر نخبگان و فعالان انقلابی هم اثر گذاشته است.»
روایتگری تحریفگر؛ مخاطرات مدیریت نامناسب افکار عمومی
وی ادامه داد: «من تأکید میکنم بعضی سیاستهای رسانهای و ضعف مدیریت افکار عمومی، گاهی بزرگترین میدان را برای ضربات دشمن فراهم کرده است. برای مثال در بحران مهاجرین افغانستانی، نحوه بازنمایی موضوع، هم موجب نارضایتی جامعه ایرانی شد و هم بسیاری از افغانستانیهای همپیمان انقلاب را دلزده ساخت. بیتوجهی به پیچیدگیهای جامعۀ مخاطب، جبهۀ مقاومت را با چالشهای داخلی مواجه خواهد کرد.»
استاد صدرایی عارف با اشاره به تجارب میدانی خود مثال زد: «در سفرهایی که به لبنان داشتیم، به روشنی شاهد بودم چگونه افکار عمومی با شایعات هدفمند دشمنان دستخوش نگرشهای غلط میشود؛ به مردم لبنان القا میکردند که شما برای «مطامع ایران» جنگیدهاید و گوشت قربانی هستید؛ به هواداران حزبالله نیز خوراکی از تردید و ترس نسبت به پشتگرمی ایران میدادند. همین امروز نیز، رسانههای دشمن هر کدام متناسب با جبهۀ هدف خود به عملیات روانی مشغولاند.»
نوسانات جبهۀ مقاومت؛ درسی از تاریخ نزدیک
در ادامۀ نشست، استاد صدرایی عارف با مرور وقایع مهم محور مقاومت طی دو دهۀ اخیر تأکید کرد: «صعود و نزولهای جبهۀ مقاومت، مسئلهای تازه نیست. ما ضربههای جدی خوردهایم، شخصیتهایی مانند حاج قاسم سلیمانی، سید حسن نصرالله و سید هاشم صفیالدین جایگزین ندارند. اما این آسیبها هرگز موجب فروپاشی کامل جبهه مقاومت نشده است.»
وی با اشاره به تجارب عراق و لبنان گفت: «در سالهای گذشته، همۀ ظرفیت جبهه مقاومت عراق در فضای مجازی، حتی پیش از شهادت حاج قاسم، تضعیف شد. تشرینیها و برخی اختلافات داخلی باعث شد گروههای مقاومت ضربهپذیر شوند. اما همیشه نوعی بازسازی وجود داشته و محور مقاومت از درون بحرانها دوباره برخاسته است.»
[منظور از «تشرینیها» به جنبش شورش گروهی از عراقیها اشاره دارد که در مهر و آبان سال ۱۳۹۸(اکتبر ۲۰۱۹) به خیابانها آمدند. این شورش به دلیل آنکه در ماه اکتبر(که در زبان عربی ماه «تشرینالأول» نام دارد) رخ داد، معترضان را در فضای رسانهای و سیاسی عراق «تشرینیها» مینامند.]
اختلافات و آزمون بلوغ سیاسی در جبهه مقاومت
استاد صدرایی عارف، با استناد به سالهای تأسیس حزبالله لبنان، بیان کرد: «سالیانی، حتی شیعیان لبنان در چنان وضعیتی بودند که بدون هیچ تشکیلات و هویت سیاسی، به عنوان سرباز ساده در دیگر جریانها فعالیت میکردند تا این که امام موسی صدر، به عنوان یک طلبۀ جوان از قم، با رهبری خلاقانه خود، جامعۀ شیعیان را از انزوا بیرون آورد و افق تازهای ساخت.»
او افزود: «حزبالله لبنان هم در مسیر شکلگیری و تثبیت، چندینبار تا مرز فروپاشی کامل پیش رفت؛ اختلافات داخلی با امل، خطری واقعی بود که فقط با عقلانیت ولایی و حضور رهبر معظم انقلاب ـ از راهنماییهای غیرمستقیم تا تبعیت کامل ـ عبور داده شد.»
کادرسازی و پرورش نسل جوان؛ میراث فرجنژاد
در جمعبندی بخش تحولات، استاد صدرایی عارف بار دیگر به مقوله کادرسازی اشاره کرد و گفت: «اگر امروزه محور مقاومت همچنان قدرتمند است، حاصل تدبیر و انتقال تجربه میان نسلهای مختلف مجاهدان و اندیشمندان است. مرحوم فرجنژاد در این مسیر نقشی ویژه داشت. او نوجوانان و دانشجویان را مخاطب اقدامات راهبردی خود قرار میداد و هیچ فرصتی را برای تربیت نیروی انقلابی از دست نمیداد.»
او همچنین اضافه کرد: «فرجنژاد اهل صَرف انرژی بر حواشی نبود. برعکسِ برخی جریانات که در دل اختلافات خودساخته تحلیل میروند، او راهبرد را در اتحاد و شناخت دشمن واحد میدانست و تشتت داخلی را آفت جبرانناپذیر جریان مقاومت میدانست.»
مقاومت؛ راهی به وسعت تاریخ معاصر منطقه
استاد صدرایی عارف در ادامۀ نشست با مروری بر پسزمینۀ تاریخی و اجتماعی محور مقاومت، نقشآفرینی ایران و جریانهای همسو را تحلیل کرد و توضیح داد: «هرگاه انسجام و تمرکز بر اهداف راهبردی حفظ شده، محور مقاومت موفق ظاهر شده است. اگر روزی شیعیان لبنان در حاشیهترین وضعیت اجتماعی قرار داشتند و حتی از تشکیلات سیاسی بیبهره بودند، امروز حضور ایشان در معادلات منطقه، الگویی برای دیگران شدهاست.»
وی خاطرنشان کرد: «پشت سر این پیشرفت، مجموعهای از ایمان، تجربه، اندیشه و البته مدیریت ولایی قرار دارد. امام موسی صدر بهعنوان یک طلبۀ جوان قمی، شیعیان لبنان را از انزوا به متن سیاست و اجتماع کشاند. بعد از او نیز شخصیتهایی چون حاج قاسم سلیمانی و رهبران حزبالله، مسیر را با خون و تدبیر ادامه دادند.»
بازسازی ظرفیتها پس از آسیبها؛ الگویی برای آینده
صدرایی عارف با اشاره به اینکه هیچ ضربه یا آسیبی برای جبهه مقاومت تازه نبوده، گفت: «همانطور که در لبنان دیدیم، حزبالله بارها تا مرز فروپاشی رفته اما هر بار با هوشمندی و پیوند با رهبری، دوباره احیا شده است. وحدت و اخلاص عوامل اصلی گذر از بحراناند. شکستهای موقت، وضعیت جدیدی را رقم نمیزند بلکه آزمونی برای تداوم هوشیاری جبهه مقاومت است.»
وی تأکید کرد: «یک خطر بزرگ برای نیروهای انقلاب، فرو رفتن در اختلافات و بازیهای داخلی است. دشمن اصلی برای ما، همان جبهۀ جهانی صهیونیسم است و هر گونه سرگرم شدن به رقابتهای جزئی، موجب کاهش یکپارچگی ما میشود. مرحوم فرجنژاد بارها هشدار داده بود نیروی جوان و متعهد باید از بازیهای فرعی فاصله بگیرد و به کادرسازی و پژوهش در راستای دشمنشناسی بپردازد.»
ایران و محور مقاومت؛ کانون امید و سنگر عقلانیت
در بخش دیگری از سخنان، استاد صدرایی عارف نکتۀ مهمی را درباره ایران متذکر شد و گفت: «ایران با راهبری مقام معظم رهبری، تبدیل به کانون ثقل مقاومت در منطقه شدهاست؛ نهفقط با توان نظامی، بلکه با مدیریت عقلانی، انتقال تجربه و پشتیبانی فرهنگی.»
وی افزود: «اینکه امروز جغرافیای مقاومت تا یمن، سوریه و حتی تا آفریقا امتداد یافته، حاصل پایمردی و تدبیر راهبردی است؛ مثلاً زمانی خبرهای کمی درباره نفوذ ایران در آفریقا به گوش میرسید، ولی اکنون با نقشآفرینی طلبهها و فعالان ایرانی، حتی در سنگال و مراکز دینی این کشور، اندیشه مقاومت جاری است.»
راهبرد رسانه در جبهۀ مقاومت؛ از خبر تا تحلیل روندی
استاد صدرایی عارف تاکید کرد: «نقش رسانهها امروز صرفاً در بازتاب وقایع خلاصه نمیشود. اگر بخواهیم در معادلات منطقه مؤثر باشیم، باید رسانههای ما نقش اتاق فکر و تولید تحلیل را ایفا کنند. انتشار اخبار بدون عمقنگری، ذهن جامعه را آماده پذیرش موج شایعات و القائات دشمن میسازد.»
وی ادامه داد: «امروز دشمن در جنگی ترکیبی علیه افکار عمومی وارد شده است. ابزار اصلی او، تولید شایعات هدفمند، موجآفرینی خبری و مدیریت افکار تودهای است. نمونه واضح آن را در عملیات روانی علیه مهاجران افغانستانی یا بحرانهای مشابه میتوان دید؛ جایی که روایتهای ناقص و التهابآفرین، آسیبپذیری اجتماعی را افزایش داده، ذهنها را دچار تردید و بیاعتمادی میکند.»
دیدهبانی روندها؛ ابزار پیروزی در نبرد هوشمندانه
وی توضیح داد: «اولویت امروز، تربیت دیدهبانان روندنگر است؛ کسانی که تنها اخبار را نمیخوانند بلکه پیوند میان اتفاقات، زمینهها و پیامدها را درک میکنند. نیروهای رسانهای مقاومت باید مجهز به نگاه راهبردی شوند و از سطح داده به سطح فهم ساختاری ارتقا یابند.»
صدرایی عارف یادآور شد: «این نگاه عمیق همان چیزی بود که مرحوم فرجنژاد به شاگردان خود سفارش میکرد؛ باید محور مقاومت را در یک خط تاریخی و فکری دید، نهدرگیر تلاطمهای زودگذر.»
آموزههای ماندگار؛ راه فرجنژاد و مسئولیت نیروهای جوان
در پایان نشست، استاد صدرایی عارف بر نقاط راهبردی سلوک و منش استاد محمدحسین فرجنژاد تأکید کرد و تصریح نمود: «اگر امروز نام و اثر فرجنژاد زندهاست، به سبب اخلاص، پرهیز از شهرتطلبی، بیتعلقی به دنیا، عمق اندیشه و اهتمام به انتقال تجربه بود. بزرگترین درس او به ما، ساختن نسل جدید و عبور از حواشی و اختلافات کوچک است. ما باید میان نسل امروز و دیروز پل بسازیم.»
وی افزود: «امروز مهمترین وظیفۀ ما، کادرسازیِ فکری و تشکیلاتی است. تسلیم نشدن در برابر شرایط سخت و موجهای ناامیدی، بدان معناست که مسیر مقاومت، نسل به نسل و باور به باور منتقل میشود. حوزه و دانشگاه باید کانون تربیت رهبران و روشنفکران آینده بمانند، چنانکه فرجنژاد هم هیچ فرصتی را برای پیوند با جوانان دانشجو و نوجوان از دست نمیداد.»
دعوت به وحدت و تمرکز بر دشمنشناسی
صدرایی عارف در آخرین بخش نشست، یکبار دیگر نسبت به آفتهای اختلافات و جدالهای درونی هشدار داد. او گفت: «ما هرچه بیشتر درگیر رقابتهای داخلی و مسئولیتگریزی شویم، عرصه را برای نفوذ دشمن بازتر کردهایم. محور مقاومت امروز بیش از هر زمان نیازمند وفاق و تمرکز بر دشمن اصلی است؛ همان که در عرصه رسانه، فکر، اقتصاد و امنیت دست به جنگ ترکیبی زدهاست.»
او تأکید کرد: «اگر امروز رسانههای ما و فعالان حوزوی به جای تحلیل روندها به اخبار کوتاه یا واکنشهای هیجانزده بسنده کنند، راه بر عملیات روانی و القائات دشمن میگشایند. پس باید هم خبر را ببینیم، هم علتها و ارتباطات عمیقتر را رصد کنیم.»
توصیههای عملی برای فعالان حوزوی و رسانهای
در بخشی از جمعبندی، استاد صدرایی عارف خطاب به طلاب و پژوهشگران گفت:«هر مقدار بیشتر به خودسازیهای معنوی، علمی، اخلاقی و مسئولیت اجتماعی پایبند باشید، آمادگیتان برای مقابله با چالشها بیشتر خواهد شد. صحنه امروز جنگ مفاهیم است؛ روایت بر روایت، معنا بر معنا. سنگر علم، اخلاق و تحلیل عمیق مهمتر از سنگرهای سنتی نظامی است.»
وی همچنین افزود:«این وظیفه ما است که تجربه مجاهدان دیروز را برای امروز قابل فهم کنیم و در عین حال، خود را برای پاسخدهی به سؤالات و نیازهای نسل جدید آماده نگه داریم.»
ضرورت تداوم نشستها و گفتمانسازی راهبردی
در جمعبندی پایانی نشست، هماهنگی بیشتر میان نهادهای انقلابی، رسانههای جبهه مقاومت و مراکز تحقیقاتی مورد تأکید قرار گرفت. برگزارکنندگان نشست اعلام کردند که چنین جلساتی نقش کلیدی در آگاهیبخشی، آموزش و تربیت نخبگان وفادار به آرمانهای مقاومت دارند. این نشستها قرار است با تمرکز بر مستندسازی تجربیات مجاهدان و تحلیل روندهای آینده، ادامه یابند تا نهال مقاومت همچنان سربلند و امیدوار باقی بماند.
روح حاکم بر شانزدهمین پیشنشست سومین همایش ملی دشمنشناسی و مقاومت، امید، هوشیاری جمعی و باور به پیروزی جبهه ایمان و عقلانیت بود. یاد استاد محمدحسین فرجنژاد فراتر از یک چهره فرهنگی، نماینده یک راه روشن برای همه اهل فکر و جهاد در روزگار ماست.
دیدگاهتان را بنویسید